Feitelijke informatie

Boeddhisme

bijgewerkt 15/4/2006

Aan het einde van de zesde of vijfde eeuw voor onze jaartelling begeeft een adellijke jongeman Siddhattha Gotama (Sanskriet: Siddharta Gautama) zich op een spirituele zoektocht die eindigt met een diep inzicht over het leven. Geheel in de traditie van het Hindoeïstische wereldbeeld is hij erin geslaagd de cyclus van steeds weer geboren worden te doorbreken en het niet te benoemen Nibanna (Sanskriet: Nirwana) te bereiken. In plaats van dit leven te verlaten, wordt hij (dan de Boeddha = de 'Verlichte' of de 'Ontwaakte') volgens de legende overgehaald de aardse stervelingen zijn inzichten (de Dharma) te onderwijzen. Aldus ontstaat er een schare volgelingen (Sangha) die de aanwijzingen van Boeddha bestuderen en proberen na te volgen.

Over deze wereldreligie is veel geschreven. Dit artikel beperkt zich tot de omschrijving van de kernbegrippen van de Dharma en in hoeverre zij aansluiten bij de andere onderwerpen in deze 'Tafelen'. Wij, mensen, zijn allen één model in een zich ontwikkelende evolutie. Naar wat we moeten geloven, in een evolutie van ontwakend bewustzijn. Zonder twijfel is de Boeddha een baken van inspiratie voor velen en heeft hij bijgedragen aan het ontwaken van de mensheid.

Inhoud van dit artikel

Dit artikel bevat de volgende hoofdstukken:
De Vier Edele Waarheden
Het Achtvoudige Pad
De belangrijkste stromingen van het Boeddhisme
De Verbanden met de andere artikelen in de Tafelen
De Esoterische Betekenis van het Boeddhisme
Aansluitende sites

Noot
In de vertaling en weergave van begrippen wordt gebruik gemaakt van de Nederlandse vertaling van "Buddha", geschreven door Karen Armstrong. Ook zijn zoveel mogelijk de oorspronkelijke begrippen in het Pali weergegeven. Vertalingen naar begrippen in onze cultuur blijven een element van onzekerheid behouden. Vanwege deze onzekerheid wordt afgezien van het aanbrengen van linken voor de begrippen 'geest', 'mind', 'ziel', 'denken' etc. naar de definities in de 'Tafelen'. In het hoofdstuk over de verbanden met andere artikelen worden deze relaties wel gelegd. Voor de eerste drie paragrafen is geput uit de bronnen Karen Armstrong en P. Harvey.

Klik de afbeelding voor een recitatie van de hartsutra in Tibetaanse stijl.
In de afbeelding verschijnt een 'stop' knop en een 'repeat'knop voor herhaald afspelen.

De Vier Edele Waarheden

Aan een groep nieuwsgierigen begint Boeddha zijn Dharma uit te leggen volgens de methode van de artsen uit die tijd, namelijk door het probleem van het leven (de ziekte) aan te duiden, de oorzaak aan te wijzen, vervolgens vast te stellen dat het te genezen is en ten slotte de therapie voor genezing uit te leggen. Dit is bekend geworden als de 'Vier Heilige Waarheden'.

De Waarheid van het Lijden
De Waarheid van de Oorzaak van het Lijden
De Waarheid van de Opheffing van het Lijden
Het Pad dat leidt naar de Opheffing van het Lijden

terug naar de inhoud

De Waarheid van het Lijden

In het Nederlandse taalgebied wordt het woord 'dukkha' vertaald met 'lijden'. Het verwijst naar alles wat onplezierig is, niet perfect, onbevredigend, kortom alles waaronder wij lijden. Boeddha formuleerde de eerste Waarheid als volgt:

geboorte, ouder worden, ziekte en dood zijn dukkha.
verdriet, pijn, rouw, wanhoop zijn dukkha.
vermijden van ongenoegens, scheiding met genoegens, niet verkrijgen wat je zou willen zijn dukkha.
De vijf groepen (khanda's) van verbintenissen met het bestaan (upadana) zijn dukkha.
Deze vijf groepen zijn: rupa, het fysieke lichaam; vedanã,het gevoel; saññã, herkenning, sankhãra bepalende activiteiten; viññãna, het bewustzijn.

In het Boeddhisme (en het Hindoeïsme) wordt alles wat veranderlijk is gezien als de bron van het lijden. Verandering is pijnlijk, dus het bestaan op aarde, een plaats van voortdurende verandering, is een toestand van voortdurend lijden. Er zijn vreugdevolle momenten, maar ook dit kan gezien worden als een bron van pijn, want zij zijn óf tijdelijk óf buiten bereik.

De nadruk bij dit deel ligt meestal op dukkha, maar er zijn nog twee kenmerken van alles dat bestaat die essentieel zijn:
anicca, tijdelijkheid, waadoor dingen ervaren worden als dukkha en
anatta, zelfloos, dit wil zeggen, de bestaand dingen hebben geen permanent zelf.

Dit is een niet zo vreugdevolle kijk op het leven. Boeddha en zijn tijdgenoten leefde in een periode ("Spiltijd" K.A.) waarin grote maatschappelijke veranderingen plaats vonden. De losse stamverbanden maakten langzaam plaats voor een feodaal systeem. Het was een tijd met veel onzekerheden waarin de geldende waarden en normen niet toepassbaar bleken. Boeddha bracht met deze Waarheid niet iets nieuws, maar verwoordde de heersende opvatting. Voor een Westerling is het leven misschien niet zo zwaar, voor de spiritueel zoekende echter zijn er toch weinig aanknopingspunten voor een bevredigend leven in een consumptiemaatschappij.

De Waarheid van de Oorzaak van het Lijden

Boeddha leert zien dat de oorzaak van het lijden in de begeerte (tanhã = dorst) huist. Boeddha formuleert drie soorten "dorst":

Begeerte, onder te verdelen in:
- begeerte naar bevrediging van de zinnen;
- streven naar zelfbehoud in de vorm van voedsel, bescherming, bevestiging, eeuwig leven na de dood met identiteit;
- vermijden van onplezierige zaken. Zelfmoord is hiervan de uiterste actie.
Opinies (begeren van een standpunt of antwoord). Zij beperken gezichtspunten en leiden tot conflicten (met andere opinies).
Maña laat zich vertalen met eigendunk.

Later ontwikkelde Boeddha nog een leerstuk, dat de oorzaak van het lijden verklaart. Het staat bekend als "Keten van Onderlinge Afhankelijke Oorzaken en Gevolgen" (Paticcasamuppada).

De Keten schetst de levenscyclus van een met bewustzijn behept wezen in twaalf stappen .

(spirituele) Onwetendheid (avijjã) veroorzaakt:
Bepalend handelen. Van bepalend handelen is:
het Bewustzijn (viññana) afhankelijk. Van bewustzijn is:
Naam en Vorm (nãma-rupa) afhankelijk (deze woordcombinatie duidt in Pali "persoon" aan). Van Naam en Vorm zijn:
de Zintuigen (ãyatana's) afhankelijk. Van de zintuigen is:
Contact (phassa) afhankelijk. Van contact is:
Gewaarwording afhankelijk. Van gewaarwording is:
Verlangen (tanhã) afhankelijk. Van verlangen is:
Gehechtheid (upãdãna) afhankelijk. Van gehechtheid is:
het Bestaan (bhava) afhankelijk. Van het bestaan is:
Geboorte (jãti) afhankelijk. Geboorte leidt tot:
Dukkha

Uitleg:

(spirituele) Onwetendheid (avijjã) kan begrepen worden als het hebben van verkeerde aannames over de werkelijkheid.
Vanuit deze onwetendheid reageert men op de omgeving. Dit kan gunstig of ongunstig zijn, maar in alle gevallen schept het Kamma (Sanskr. Karma).

Dit zijn de uitgangspunten van een nieuwe geboorte of de verdere vorming van de wezensdelen gedurende een leven. De Keten vervolgt:
Bewustzijn (viññana), de gewaarwording van het Kamma dat uit het onderbewustzijn omhoog welt (zie voor relatie bewustzijn-onderbewustzijn: Bewustzijn)
Naam en Vorm (nãma-rupa): Nãma en rupa laat zich vertalen met respectievelijk mind en lichaam. We kunnen inzien dat het functioneren van de mind en het lichaam afhankelijk is van het bewustzijn.
de Zintuiglijke organen (ãyatana's): Naast de vijf zintuigen wordt in het Boeddhisme ook het denken (zie 'Verbanden met andere artikelen') geschaard bij de zintuigen. Het denken geeft betekenis aan de zintuiglijke prikkels.

Daarna komt dat leven in contact met de wereld en vormt zich:
Contact (phassa): Via de zintuigen ben je in interactie met de omgeving.
Gewaarwording: Door het contact raak je (emotioneel) gebonden aan elementen uit de omgeving.
Verlangen (tanhã): Door de (emotionele) gebondenheid wordt het verlangen gewekt.
Gehechtheid (upãdãna): Door verlangen raak je verstrikt in het dagelijkse netwerk van betrekkingen met werk, vrienden, familie, geliefde etc.
het Bestaan (bhava): Dit vormt het dagelijkse leven, waaronder ook het krijgen van kinderen.

Dit vormt dan het uitgangspunt voor een nieuwe cyclus:
Geboorte (jãti) en dit neemt mee:
Dukkha, het lijden door geboorte, ouder worden, ziekte, dood.

In deze Keten van Oorzaak en Gevolg worden er twee "zwakke" schakels gezien, waardoor invloed kan worden uitgeoefend op de Keten als geheel. Dit zijn "Spirituele Onwetendheid" en "Verlangen".

terug naar de inhoud

De Waarheid van de Opheffing van het Lijden

In deze Waarheid wees Boeddha op de mogelijkheid het 'dukkha' te beëindigen. Deze staat is gelijk aan Nibbãna (Sanskriet: Nirwana). Nibbãna betekent letterlijk 'uitdoven' zoals dat voor een vuur geldt. Deze staat van zijn wordt verder niet nader omschreven, behalve in wat het niet is. Alle woorden komen voort uit het bestaan hier en dragen in zich al 'dukkha'. Soms wordt Nibbãna omschreven als 'leegte', d.w.z. de afwezigheid van gehechtheid, haat, misleiding. Nibbãna is de tegenstelling van verandering, het is permanent en eeuwig. Het feit dat we lijden ervaren, geeft aan dat er iets in ons huist dat permanent is en niet onderhevig aan 'dukkha'. Dat is het wat zich laat zien als verlangen naar het stoppen van al het lijden. De laatste beproeving en taak moet dan ook zijn ook dít verlangen te beëindigen.

De weg van het Boeddhisme ziet meer heil in het beschrijven van de weg naar verlossing dan verder nauwkeurig omschrijven hoe de staat van het Nibbãna eruitziet. Er zijn wel aanwijzingen in latere geschriften dat het Nibbãna een getransformeerde staat van bewustzijn is. Iets wat niet vreemd is als we de relatie met het artikel over het bewustzijn erbij betrekken (zie ook: Verbanden met de Tafelen).

De staat van Nibbãna kan bereikt worden gedurende een leven of na het sterven. Als dit gedurende een leven wordt bereikt, dan bereikt men een staat van 'niet meer lijden' onder de gebeurtenissen van het leven. "Ik heb pijn" wordt getransformeerd naar een observatie van de wezensdelen die iets is overkomen, maar het 'ik' dat zich ermee zou kunnen identificeren en eraan hechten bestaat niet meer.
De Boeddha liet zich niet verder uit over zijnstoestanden van een Verlichte na het fysieke leven.

terug naar de inhoud

Het Pad dat leidt naar de Opheffing van het Lijden

De Boeddha geeft als weg om verlossing uit dit lijden te bereiken het Achtvoudige Pad (Magga):

Het juiste begrip
Het juiste denken
Het juiste spreken
Het juiste handelen
De juiste levensvoorziening
De juiste inspanning
De juiste geesteshouding
De juiste concentratie

Deze acht paden laten zich verdelen in drie groepen, traditioneel genoemd in deze volgorde:

Pad 3, 4 en 5: De paden van morele deugd (sila);
Pad 6, 7 en 8: De meditatieve training van hart en mind (samãdhi);
Pad 1 en 2: Betreffen wijsheid (pãñña).

Het juiste begrip pareert de eerste stap in de Keten van Onderlinge Afhankelijke Oorzaken en Gevolgen. Het omvat allereerst kennis van de Vier Edele Waarheden en verder alles wat zou kunnen helpen om de (esoterische) mechanismen van het leven en je eigen positie daarin beter te begrijpen. Een beter begrip leidt tot:

Het juiste denken. Dit omvat de juiste uitgangspunten, attitude en geloof alsmede mededogen en welwillendheid.

Het juiste spreken, het juiste handelen, de juiste levensvoorziening zijn de daaruit voortvloeiende consequente daden. Deze geven een juist platform om in de volgende drie stappen voortgang te maken.

De juiste inspanning is het richten van de 'mind' door het ontwikkelen van meditatievaardigheden. De juiste geesteshouding wordt gezien als essentieel in meditatie. Het is de ontspannen oplettende waakzaamheid naar alle optredende fenomenen, zowel van geestelijke als fysieke aard. De juiste concentratie refereert aan de verschillende staten (jhãnas) die met het mediteren bereikt kunnen worden. Meditatie leidt vervolgens naar nieuwe niveaus van inzicht, waarmee de cirkel van het Achtvoudige Pad wordt gesloten.

terug naar de inhoud

Stromingen in het Boeddhisme

Er worden door de Boeddhisten zelf drie grote stromingen onderscheiden. De beoefenaren van deze stromingen zijn redelijk open naar elkaar toe. In Boeddhistische centra van studie kunnen studenten van de drie stromingen naast elkaar worden aangetroffen. In het Westen is in de laatste honderd jaar het Boeddhisme ook doorgedrongen, en maakt hier een eigen ontwikkeling door. Door sommige onderzoekers wordt de Westerse expressie van het Boeddhisme aangeduid met Navayãna, het nieuwe voertuig.

In het algemeen wordt ingezien dat de Boeddhistische praktijk niet voor iedereen hetzelfde is. Ook de Boeddha gaf aan zijn toehoorders verschillende interpretaties van lessen, afhankelijk van niveau en culturele achtergrond. Deze kunst om voor ieder individuele student van het Boeddhisme de gepaste weg aan te bieden wordt aangeduid met upãya. Daarmee is er al een algemene uitgangspunt dat er meerdere waarheden en wegen zijn om tot verlichting te komen.

De drie Boeddhistische stromingen zijn:

Theravãda, Het Oude Woord

Deze stroming zegt over zichzelf dat het het meest oorspronkelijkst is. De mediterende monnik in de setting van een klooster orde die de vermeende oorspronkelijke sutra's bestudeerd staat hierin centraal. De beoefenaar probeert op die manier de weg van de Boeddha te volgen en het Nirwana te bereiken en een Arahat te worden. Door beoefenaren van het Mãhãyãna wordt deze weg ook (kleinerend) Hinayãna, het kleine voertuig genoemd.

Mãhãyãna, Het Grote Voertuig

Deze stroming is het meest verbreid en ontstaan tussen circa 110 vChr en 150 na Chr. Binnen deze stroming kunnen er vele andere stromingen en gebruiken gevonden worden, onder andere afhankelijk van de culturele ondergrond waar het Boeddhisme zich heeft genesteld. Wat de stromingen allemaal gemeen hebben is het streven een Boddhisatva te worden, de Arahat, die in de voetsporen van de Boeddha tredend, terugkeerd naar het aardse om verlossing te bieden aan anderen die nog vastzitten in de illusie. In het Mãhãyãna is de gedachte (of inzicht ? zie esotersiche betekenis) ontstaan dat iedereen reeds een boeddha-natuur heeft, of nog een stap verder al een boddhisatva is, maar juist door het mededeogen opnieuw aan de illusie van de werkelijkheid geklonken.

In het Mãhãyãna zijn in de loop der tijd vele nieuwe sutra's en andere verhandelingen verschenen, die verondersteld worden geïnspireerde werken zijn van verlichte geesten. Verering en devotie van de Boeddha, Boddhisatva's, goden en halfgoden, die dan gezien worden als reïncarnaties van de Boeddha of Boddhisatva's is een gebruikelijke beoefening en afhankelijk van de lokale tradities.

Bekende stromingen in het Mãhãyãna zijn het Zen-boeddhisme en Het Zuiver Land Boeddhisme.

Vajrayãna, De Diamanten Weg

De beoefenaren proberen via rituelen verlichting te bereiken. Deze is voortgekomen uit het Mãhãyãna. Deze stroming is gebaseerd op een uitgebreide verzamelingteksten 'Tantra's'genoemd, die een uitgebreid programma van meditaies, ritueel, magie en symboliek bevatten. Deze kennis en vaardigheden zijn geabsorbeerd uit het tantrisch Hindoeïsme en lokale veelal agrarische gebruiken. Een andere naam voor deze stroming is Mantra-yãna vanwege de mantra's (woorden van kracht) die veelvuldig gebruikt worden. De meest beroemde is 'Om mani padme hum'.

Bekende stromingen die hieronder vallen zijn het Tibetaands Boeddhisme en Tantrisch Boeddhisme

terug naar de inhoud

Verbanden met de 'Tafelen'

In de diverse vertalingen van het Pali (en waarschijnlijk ook in het Pali zelf) worden de begrippen denken, zintuigen, mind, mentaal lichaam, geest en bewustzijn niet consequent vanuit één referentiekader gehanteerd. Ook de Sutras kennen verschillende varianten en commentaren met verschillende uitleg.
Wat nu volgt is een weergave van de kern van het Boeddhisme in het referentiekader van de 'Tafelen'.

De kern van het Boeddhisme bestaat uit 'De Vier Edele Waarheden' en 'Het Achtvoudige Pad'. Een vaststaand feit voor de Indiër is de reïncarnatie van het Aard-gebonden astraal lichaam. Een bestaan op Aarde in de materie behelst automatisch het overwinnen van weerstand. Voeg hieraan toe de als onplezierig ervaren onzekerheid vanwege voortdurende veranderingen, dan begrijpen we de wens van spiritueel zoekenden uit die tijd om het reïncarneren te stoppen (zie Esoterische Betekenis).

Eén van de oorzaken van het lijden is de groep van vijf khanda's of agregaten. Het heet dat de Boeddha dit inzicht gaf op vragen over een onsterfelijke ziel. Boeddha ontkende zulk een bestaan, maar wees daarvoor in de plaats de vijf khanda's aan als actoren waardoor een mens herkend wordt en in interactie is met zijn omgeving. Het is misschien gevaarlijk om modellen van de werkelijkheid uit verschillende systemen met elkaar te vergelijken. Het is echter niet onaannemelijk om te veronderstellen dat er slechts één werkelijkheid is, maar de interpretaties en uitleggingen zullen varieren. Het is daarom interessant om naar overeenkomsten te zoeken, alleen al om een soort statistisch bewijs te krijgen van een vermoedelijke wezenlijke waarheid van het al. Het noemen van vijf khanda's of agregaten als zijnde de vorm waarin een mens opereert en herkenbaar is, doet denken aan het pentagram, een model met dezelfde intentie: het systeem waarmee een mens in de werkelijkheid van de Aarde opereert. Dit model kan gezien worden als de werkende onderdelen van de ziel. Je zou kunnen zeggen dat Boeddha de focus wegleidde van de onsterfelijke ziel, omdat deze hooguit tot wedergeboorte leidt; en dus tot dukkha.

De vijf agregaten bestrijken vijf niveau's van het fysieke lichaam tot en met de geest (zie lichaam, elke khanda op een ander niveau.

De Tweede Waarheid behandelt de "Keten van Onderlinge Afhankelijke Oorzaken en Gevolgen". Deze verhandeling sluit erg goed aan bij het artikel over het bewustzijn, paragraaf "de Onderlinge Relaties".

In het kort de Keten:
1. Onwetendheid > 2. Bepalende activiteiten > 3. Bewustzijn > 4. Mind en Lichaam > 5. Zintuigen en Mentaal lichaam > 6. Contact > 7. Gevoel > 8. Verlangen > 9. Gehechtheid > 10. Bestaan > 11. Geboorte > 12. Dukkha.

Noot
Hier is in stap 5 het Denken vervangen door Mentaal lichaam, omdat het mentaal lichaam signalen interpreteert en omgekeerd juist gevoelig wordt voor gewenste signalen. In verschillende vertalingen worden ook verschillende termen gebruikt, dus deze aanname is redelijk veilig.

Aan de hand van het schema dat de onderlinge relaties van bewustzijn, semi-bewustzijn en het onderbewustzijn illustreert, kan de 'Keten' worden begrepen:

De eerste stap is de onwetendheid die er bestaat over de inhoud van het semi-bewuste en het onderbewuste. Zij bepalen het gedrag (stap 2), waarvan we ons vervolgens bewust kunnen zijn (stap 3)

Het bewustzijn voedt in deze cyclus de onbewuste delen semi-bewustzijn en onderbewustzijn, die gedragen worden door het lichaam en de geest (stap 4). Deze voeden op hun beurt weer de filters en interpretatiemogelijkheden van het mentaal lichaam in het bewustzijn (stap 5). De tot dusver genomen stappen bepalen de aard van het contact met de omgeving (stap 6).

Behalve in gedrag resulteert de relatiedriehoek ook in gevoelens (stap 7) waarvan we ons bewust worden. Deze gevoelens worden geanalyseerd en zetten ons aan tot handelen. Handelen in respons op een gevoel volgt op het verlangen (stap 8) om het gevoel te continueren, om te zetten of te vermijden.

De interactie (6), het gevoel (7) en de verlangens (8) bepalen in hoge mate het zelfbeeld, de identiteit.
De 'Ik ben die ik ben' (9) in dit bestaan (stap 10). Zolang de identiteit zich verbindt met het aanwezige astraal lichaam (enkel- of meervoud) kan de cyclus weer opnieuw beginnen (stap 11), hetgeen door Hindoeïsten, Boeddhisten en waarschijnlijk de aanwezige geest als niet zo geweldig wordt ervaren (stap 12).

Het Boeddhisme stelt zich voor deze cyclus te doorbreken door óf het bijsturen óf het veranderen van de bovengenoemde cyclus door de spirituele weg. De eerstgenoemde mogelijkheid is de aanbevolen weg voor de persoon die in het gewone leven wil blijven staan, de tweede weg is voor de intensievere zoeker die de weg van meditatie wil volgen.

In de eerste methode ziet het Boeddhisme twee mogelijkheden om in te grijpen. De opheffing van onwetendheid door het innemen van de juiste informatie is hier één van. Door het innemen van informatie door het bewustzijn worden de onbewuste delen van het bewustzijn gevoed en daarmee wordt het gedrag beïnvloed.
Een ander middel om de 'Keten' te sturen is het moment van handelen als gevolg van wat je voelt. Hierin is een keuzemoment (men moet kiezen uit vermijden of opzoeken en welke handeling het best aansluit bij de keus). Hiervoor is denken noodzakelijk, een langzaam proces in het bewustzijn, waardoor ingrijpen mogelijk is. Het is wenselijk de belangrijkheid van behoeften te relativeren en ze niet in verband te brengen met de eigen identiteit.

De tweede methode is die van meditatie. Bovengenoemde relatie-cyclus van het bewustzijn krijgt de kans zich om te keren. Mediteren verstilt de eerste relatie-cyclus. Het bewustzijn kan dan direct het onderbewustzijn beïnvloeden, waardoor nieuw inzicht het gehele systeem voedt.

terug naar de inhoud

Esoterische betekenis

In het Hindoeïsme, waaruit het Boeddhisme ontstond, was weinig oog voor het ontsnappen uit de kringloop van wedergeboorte. De focus lag op het vermijden van slecht Kamma (Karma). Wel werd de aanwezigheid van een goddelijke geest(spirit) (atman) erkend. De toen al bestaande Upanisads (Hindoe geschriften met esoterisch getinte kennis) omschreven wel de mogelijkheid van de ontsnapping uit de kring van wedergeboorte, maar kennelijk met weinig middelen en techniek. Technieken in het Hindoeïsme leunen zwaar op het Boeddhisme. Boeddha wees erop dat het mogelijk was om uit de kringloop van wedergeboortes te ontsnappen. Zijn methode komt neer op het niet hechten aan de illusies van deze wereld (je niet identificeren met zaken die tot het aardse behoren), maar door meditatie ruimte te geven aan de aanwezigheid van de geest (spirit en mind) en door goede daden en een juiste houding het geestlichaam te voeden en te sterken. Het gaf echter verder geen erkenning of uitleg aan een onsterfelijke geest, vanuit de zienswijze dat het niet belangrijk is te weten over het goddelijke, maar het is belangrijk te weten hoe je er komt.

Is Bhoeddha de eerste geweest die deze weg openbaarde? Het is goed denkbaar dat het voordien misschien ook niet mogelijk was. De Boeddha is naar alle waarschijnlijkheid een wegbereider geweest die een nieuwe permissie in de evolutie van de mensheid openbaar maakte en deze mogelijkheid in het bewustzijn van de mensheid bracht.

In het Mãhãyãna heeft het Boeddhisme zichzelf aangepast aan de evolutie van Model I naar Model II mens. door de het introduceren van het besef dat ieder mens een boeddha-natuur heeft en eigenlijk al een boddhisatva is. Deze ontwikkeling loopt paralel met het onstaan van het Christendom en de verkondiging hierin van de individuele relatie met het goddelijke en de aanwezigheid van de heilige geest

Het Boeddhisme is een 'gouden religie', die dus gebruik maakt van de kosmische gouden energie. Expressie van 'goud' in deze religie kunnen we vinden in de verstilde beelden van de Boeddha, zittend, met de ruggegraat ferm geplant op de Aarde, vaak met bladgoud afgewerkt. De Boeddhist keert zich af van de veranderlijke wereld ('zilver') en richt zich op dat wat permanent is ('goud').

Numerologisch is het Boeddhisme te scharen onder '4', ook een uitdrukking van 'goud'. Vier kan gezien worden als een 'Neter', een Goddelijke kracht die voeding en inspiratie geeft. Het uit zich in het Boeddhisme in de innerlijke stilte, de meditatie, de inzichten die ontstaan door het schouwen van cyclische verschijnselen (het leven, de seizoenen, de natuur, de rivier). (Zie: saffraan)

terug naar de inhoud

Aanvullende sites:

Buddha.net - met geschiedenis, sutra-teksten, audio-files, interactieve lessen.
Buddha-Light - met humoristische Boeddhistische verhalen.
Zen Boeddhisme - met achtergronden over en technieken van het Zen Boeddhisme.
Boeddhistische suttra's