Cultuur
juli 2008
Het begrip cultuur kan op verschillende wijzen begrepen worden. In de Agatentafelen wordt het op een moderne wijze gehanteerd: Cultuur is een systeem van geloofspunten, gedragingen, waarden, doelstellingen, met een systeem van straffen en belonen, dat gedragen wordt door een groep van mensen.
Deze definitie is een omschrijving die in de antropologie gehanteerd wordt. Tot midden 20e eeuw werd met cultuur vooral ook het beste van kunsten en wetenschappen bedoeld of men hanteerde het begrip als kenmerk van superioriteit van de eigen beschaving ten opzichte van andere groepen. Door antropologisch en sociaal onderzoek zijn dergelijke onderscheiden in waarden niet meer te maken. Alle mensen kennen een cultuur en zij is verschillend voor verschillende groepen van mensen; zij maakt juist het onderscheid tussen verschillende groepen van mensen.
Met de definiëring van cultuur als systeem, is het niet moeilijk een sprong te maken naar het begrijpen van cultuur als een holon, een geheel systeem dat een zekere intelligentie heeft, ten minste gericht op zelfbehoud. In meer esoterische termen kun je spreken van een deva. Cultuur kan gezien worden, niet als een eigenschap in mensen, maar als een holon, waarvan mensen deel uitmaken. Cultuur neemt bezit van mensen. Uiteraard is er een wisselwerking. Via mensen, die in verbinding kunnen staan met andere culturen of hogere bronnen, kan een cultuur zich aanpassen, wijzigen of ontwikkelen. Een cultuur is ook afhankelijk van mensen.
Anton Cornelis [A.C. blz. 319 e.v.] maakt onderscheid in culturen naar drie ontwikkelingsniveau's. Het eerste niveau is het natuurlijk regelsysteem een systeem gebaseerd op overleven in de natuur. Overleven en aanpassen aan de natuurlijke omgeving zijn hierin de drijfveren. Het volgende stadium is het sociale regelsysteem. De mens heeft zich losgemaakt van de natuur en moet nu zich aanpassen en overleven in een sociale groep. Er ontwikkelen zich regels die goederen, status en functies distribueren. Anton voorziet een onvermijdelijke derde fase die zich nu aan het ontwikkelen is: de cultuur van de communicatieve zelfsturing. Dit sluit aan bij de esoterische ontwikkelingemodellen Model I, Model II en Model III.
Cultuur en Natuur
Arnold Gehlen (1904-1976) verwoordde de these dat de mens cultuur nodig heeft omdat in de ontwikkeling van de mens, de mensheid zijn instincten heeft verloren. Gebrek aan natuur wordt gecompenseerd door cultuur. Als de instincten goed zouden werken, zou een mens een eenheid vormen met de natuur, gelijk aan de situatie waarin dieren zich bevinden, en weten hoe in alle situaties te handelen. Bij gebrek daaraan, verlaat de mens zich op collectieve patronen, waarden, doelstellingen e.d. vanwaaruit gehandeld wordt. Deze zienswijze is vanuit esoterisch standpunt zo gek nog niet. Het verwoordt op een andere manier de val uit het Paradijs, zoals deze verbeeld is in kaart 6 en 9 van de Tarot. De kleding in de Tarot, zoald de pij van de monnik van kaart 9, verwijst naar cultuur, het naakt zijn van Adam en Eva verwijst naar de natuur. Kaart 9, de Zoeker, laat ook de potentie zien: de val uit het Paradijs houdt een verlies in en een mogelijk gevaar, maar ook de mogelijkheid te groeien naar een verbintenis met hogere sferen (holons).
Cultuur in de Template
essay
In de termen van de Template (een systeem van 16 bewustzijnsniveaus, 1 is het laagst, 16 het hoogst. L.A.) is cultuur te omschrijven als een systeem dat behoort tot het domein van Amethist (niveau 2), een in zichzelf consistent geheel van verbanden. Het is een eigenschap van Amethist de eigen structuren te bewaken en verdedigend op te treden naar andere systemen. Het is voor een systeem in Amethist voldoende consistent en bestendig te zijn. Spirituele validiteit is geen criterium. In bovenstaande alinea wordt cultuur tegenover natuur geplaatst. Dit is niet verwonderlijk; natuur behoort tot het hogere domein van Opaal (niveau 6). In Opaal is alles met elkaar verbonden en functioneert naar de bedoelingen zoals die zijn verankerd in de hogere sferen (Agaat (7) en hoger). Dit is het domein van het handelen in harmonie met de omgeving en de grotere doelen van het universum. Het handelen is eerder onbewust of instinctief gestuurd, waarbij achteraf (soms) de bedoeling blijkt. De mens heet niet meer verbonden te zijn met deze natuurlijke staat van zijn. We lijken superieur te zijn aan de natuur en we willen deze onderwerpen, exploreren en exploiteren. We vragen ons af wie we zijn en wat de zin van het bestaan is. We creëren een hiernamaals, een utopia, een hemel, een walhalla, waar het leven weer in harmonie is en waar we met de Goden aanzitten.
Wanneer en ook waarom is deze scheiding met de Opalen staat ontstaan? Hier zijn vanuit esoterische bronnen veel mogelijke antwoorden op gegeven. De vinger wordt gewezen naar Egypte, Atlantis, de reuzen die in de Bijbel genoemd worden. De joods-christelijke bronnen verwijzen naar de val uit het Paradijs door het eten van de boom van kennis. Historisch kun je terug gaan tot de periode van overgang tussen de jager-verzamelaar en de eerste landbouwgemeenschappen. Cultuur is nu eenmaal een woord dat ten eerste in verband staat met landbouw. De jager-verzamelaar is noodzakelijkerwijs op de natuurlijke beweging van de natuur gericht; de landbouwer in mindere mate. Hij moet plannen, beheren, omgaan met risico; de landbouwgemeenschap moet eigendom respecteren en reguleren. Er wordt een zekere afstand genomen tot de natuur. Een ander spoor dat naar de oorsprong van cultuur en de afscheiding van de natuur kan leiden is terug te gaan naar de oorsprong van religie. Je zou kunnen stellen dat waar er sprake is van religie, de scheiding met de Opalen staat zich reeds heeft voltrokken. Religie is van Latijnse oorsprong en betekent het opnieuw verbinden. Het zich losmaken van het Opalen domein op niveau 6, maakt dat er vandaar twee wegen van ontwikkeling zich aandienen. Een weg "naar beneden" en een weg "omhoog". Naar beneden en omhoog tussen aanhalingstekens, omdat het uiteraard maar plaatselijke relatieve begrippen zijn. Ook is het te eenvoudig om de Template als een lineaire ladder te zien. Taal en verbeelding laten ons echter weinig keus dan om dergelijke eenvoudige modellen neer te zetten.
Eenmaal uit het Opalen domein "gevallen", onstaat er religie als verbindend element met de universele doelen. Het hart van religie bevindt zich in het 4e (Robijn) en 5e (Topaas) domein. Kennis of de dorst naar kennis zou in Amber(3) geplaatst kunnen worden. Topaas is het domein van het ritueel; de oudste religies worden gekenmerkt door rituelen (Brahmanisme/Karma-marga, Judaïsme). In latere tijden ontwikkelen zich de aspecten devotie (Robijn) en kennis (Amber) in de religie. Voor bijvoorbeeld de devote Hindoe is er bhakti-marga en voor de jood het Chassidisme. Voor degenen die naar kennis dorsten is er respectievelijk jnana-marga en de Kabbala. Ook in het Christendom, de Islam en het Boeddhisme zijn er Amber(3), Robijnen(4) en Topaas(5) stromingen van religie aan te wijzen.
De mogelijkheden die het verlies van de connectie met Opaal biedt, moeten ook gezien worden: eenmaal bevrijd van dit domein is het mogelijk connecties aan te gaan met de hogere domeinen. Het wordt voor de mens mogelijk te groeien in bewustzijn. In termen van de template zijn dit Agaat(7), Emerald(8), Saffier(9) en Aquamarijn(10). Heiligen en spirituele meesters geven het voorbeeld dat het kan. Je zou zwaarmoedig kunnen zijn over het verloren gaan van de connectie met Opaal. We verlangen naar het Paradijs en het beleven van het leven als harmonieus en zinvol in het licht van een groter doel. We moeten echter niet uit het oog verliezen dat we als mensheid ons nog altijd binnen het universum bevinden. Het is niet onmogelijk voor te stellen dat onze val uit het Paradijs een bedoeling heeft. Is het niet zo dat jonge vogeltjes soms uit het nest geworpen worden om ze te leren vliegen en uiteindelijk voor zich zelf te zorgen? Misschien is onze val een beheerste handeling om ons te leren groeien en boven de natuur uit te stijgen. De tekenen voor een andere staat van zijn voor de mensheid kunnen ook gezien worden. Onbewust van de karakteristieken van Opaal, noemde de filosoof Zygmunt Bauman [Z.B.] de huidige Westerse cultuur "vloeibaar". Hij constateert dat vaste structuren aan het verdwijnen zijn en ieder voor zich de zin in het leven moet vaststellen. Niemand is meer verantwoordelijk, er zijn overkoepelende systemen die elkaar aansturen op basis van balans en tegenbalans, die het menselijk leven op aarde mogelijk gaan maken. Cultuur heeft zich losgemaakt van de mens en bestaat voort in de vorm van zelfstandige entiteiten. In een "vloeibare" cultuur is ieder individu relatief vrij om zichzelf te ontplooien naar het hoogst haalbare en om naar wens en vermogen connecties aan te gaan met de hoogste bewustzijnssferen.