Instinct - Intuïtie
augustsus 2007
Instinct en intuïtie worden in het spraakgebruik door elkaar gebruikt, met soms een subtiel onderscheid. Instinct heeft dan de betekenis van een aangeboren (dus genetische bepaalde) gedragsreactie op een bepaalde prikkel. Intuïtie de niet op begripsdenken en redenering berustende gewaarwording van een inzicht (van Dale). Modern inzicht in neurologische processen maakt dat de grens tussen instinct en intuïtie moeilijk te bepalen is. In de Tafelen wordt dit onderscheid dan ook niet expliciet gemaakt. Het spraakgebruik dicteert van welk woord gebruik gemaakt wordt. In het pentagram in de mens heeft het instinct een specifieke functie temidden van andere vier functies.
Het gedrag in de dierenwereld wordt in het algemeen toegeschreven aan instinct, waarbij het leerproces een ondergeschikte rol speelt en gewaardwording over het eigen gedrag niet bestaat. De aan intuïtie verbonden contraindicatie als begripsdenken, het redeneren en het gewaarworden, worden als kenmerken gezien die voorbehouden zijn aan de mens. Al deze ideeën zijn ondertussen onhoudbaar. Hoewel de complexiteit en de wijdte van de menselijke redenatie en gewaarwording zeer groot is in vergelijking met die van menig dier, is deze bij dieren niet afwezig. Net zomin is instinct genetisch bepaald. Er zijn hooguit aangeboren instinctieve potentiële codes aanwezig, die vervolgens door interactie met de omgeving vorm krijgen en verfijnd worden. Dit heet leerproces.
Wat instinct en intuïtie met elkaar gemeen hebben, als er al een onderscheid is te maken is, is de afwezigheid van bewustzijn in de tot standkoming van een bepaalde reactie. Dit zal gelden voor vrijwel al onze reacties, waarbij hier dan ook gerekend worden de opkomende intenties en gevoelens. Met name een mens reageert niet direct op iedere opkomende impuls. De mens is behept met een uitzonderlijk groot gedrag-remmend vermogen, dat zeteld in de frontaalkwab van onze hersenen. Dat maakt dat we onze impulsen inhouden en ons handelen afstemmen op bijvoorbeeld sociale conventies. Normaal worden we ons bewust van vooral de output van onze hersenfuncties. We zijn alleen bewust van input via de zintuigen als dat onze aandacht heeft.
Instinct en intuïtie zijn onbewust tot standgekomen output als inzicht, reacties, gevoelens op onbewust verwerkte zintuigelijke prikkels en ervaringsgegevens.
Bij de zintuigelijke prikkels worden ook prikkels uit de onzichtbare wereld begrepen.
Het instinct speelt een rol in de vijf centra van het functioneren van de mens. Hieronder wordt ook intuïtie bedoeld. De zetel van dit centrum wordt gedacht in de onderbuik. Dit correspondeerd met wat in het Engels met "gut feeling" wordt aangeduid. Al geruime tijd is het bekend dat er niet alleen neuronen aanwezig zijn in het centrale zenuwstelsel, maar dat er neuronen en dus neurale activiteiten aanwezig zijn op meerdere plaatsen; bijvoorbeeld de maag en de darmen. De concentratie en aard van het neuronenstelsel in de maag-darmstreek lijkt erg op die van het centraal zenuwstelsel. Vooralsnog zijn er wel functies aan te wijzen die betrekking hebben op het reguleren van de spijsvertering, maar veel is voor de wetenschap nog onduidelijk. De door L.A. aangeduide functie "instinct" kan dus ook feitelijk heel goed mogelijk zijn.