Mannelijke spiritualiteit
januari 2010
In de laatste decennia dringt het tot iedereen door dat mannen en vrouwen wezenlijk van elkaar verschillen. De oppervlakkige biologische verschillen waren uiteraard wel duidelijk, maar de neurologische verschillen en psychologische effecten ervan worden pas kortelings erkend [A.B, blz 14]. Het is daarom niet verwonderlijk dat mannen ook andere spirituele belevingen en opgaven hebben dan de vrouw. Dat moslima’s niet zo nodig naar de moskee hoeven en zo frequent hoeven te bidden, is geen gevolg van onderdrukking of achterstelling, maar het gevolg van inzicht in de verschillen van spiritualiteit van man en vrouw.
Het Biologisch Fundament
De belangrijkste fysiologische verschillen en bijbehorend psychologische verschillen zullen nu wel algemeen bekend zijn na populaire boeken als Waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen, [A.B.] of Mannen komen van Mars ,vrouwen van Venus[1]. Een korte opsomming van enkele belangrijke en essentiële kenmerken misstaat niet om de spiritualiteit van de man beter te kunnen begrijpen. Biologische kenmerken hebben ook gevolgen voor de psychologie of houding naar de omgeving. Hormonen bepalen niet alleen uiterlijke kenmerken, maar ook gedrag en gevoelens. Essentiele verschillen/kenmerken zijn:
- Uitwendige en naar buiten gerichte geslachtsdelen.
- Mannen zijn gespierder en hebben relatief minder vet. Spieren verbranden energie, vet is opgeslagen energie. Mannen zijn daarom warmer, sterker, maar kwetsbaarder bij gebrek aan eten en koude.
- Een meer zuur milieu op de huid; de man is daardoor beter opgewassen tegen ziektekiemen in vreemde omgevingen.
- Meer neuronen en minder synapses. hetgeen als gevolg heeft dat de man de neiging heeft in het denken tot één ding te beperken, minder geneigd is tot het zien van overzichten en samenhangen.
- De man is minder verbaal ingesteld.
- Het oog en neurologisch systeem omvat een kleiner visueel beeld. Hiermee samenhangend neiging tot tunnelvisie.
- Testosteron is het mannelijke hormoon en stimuleert, behalve de lichamelijke kenmerken) abstract denken, ruimtelijk denken/inzicht, wiskunde, agressie, ambitie en competitie.
- Een man wordt geprikkeld door de vrouw via visuele prikkels en reageert (onbewust) op tekenen van vruchtbaarheid zoals jong, blond, verhouding middel/heup omvang van 70% (de zilveren snede)[2].
Historisch evolutionair perspectief
De voorgaande fysieke kenmerken kunnen eenvoudig herleid worden tot effectief overleven van de soort “mens” in de vroegste ontwikkelingen. De man is dan jager en verschaffer van voedsel, de vrouw draagt zorg voor kinderen en het huis. Omdat mensenkinderen relatief lang hulpbehoevend zijn, is een langdurige zorg in een veilige omgeving noodzakelijk. Alle eigenschappen die hiervoor zijn genoemd passen in het beeld van de jager die erop uit gaat voor het voedsel en hoe beter hij is, hoe meer succesvol hij is in het verkrijgen van vrouwen en nageslacht. Miljoenen jaren evolutie en genetische selectie hebben geresulteerd in het de typische mannelijke en vrouwelijke eigenschappen. Slechts de laatste honderd jaar zijn de levensomstandigheden dusdanig veranderd, dat men vraagtekens kan stellen bij de typische rol- en taakverdeling, een tijdsspanne die uiteraard nog nauwelijks invloed kan hebben op de biologische constitutie. Onder invloed van culturele en economische krachten is er een subtiele manipulatie gaande om het vrouwelijke te onderwaarderen; op wereldniveau moet een cultuur-systeem immers concurreren om macht en bronnen. Deze onderwaardering kan zelfs ook gezien worden in de diverse feministische golven van de tweede helft van de vorige eeuw. De vrouw moest vooral gelijk worden aan de man, d.w.z. mannelijk worden met veronachtzaming van de vrouwelijke eigenschappen. Anderzijds zijn er pogingen gedaan, vanuit een misplaatst gelijkheidsbeginsel, de man te trainen in typische vrouwelijke eigenschappen: praten en vooral: praten over je gevoelens. Het is een nobel streven, maar we kunnen het de man niet kwalijk nemen als het mislukt. De hardware zit zo niet in elkaar.
Esoterisch perspectief
Dualiteit ligt ten grondslag aan de gehele schepping. Het Ene splitst zich omwille van het verkrijgen van bewustzijn en expressie en deze splitsing emaneert zich door alle lagen van de schepping. Licht en donker, expansie en contractie, rood en blauw, Zon en Maan, Mars en Venus, man en vrouw zijn expressie van die oorspronkelijke dualiteit. Net zoals een magneet altijd een Noord- en Zuidpool kent, kent het biologisch leven een mannelijk en een vrouwelijk aspect. Mannen en vrouwen zijn niet gelijk en vormen twee verschillende zijden van de ene medaille ‘mens’. Man en vrouw vormen een anker voor respectievelijk twee universele essenties die via de man en vrouw theater krijgen in het aardse domein. Er kan daarom een verantwoordelijkheid gezien worden om ‘man’ te zijn en de spirituele weg van de man te volgen.
Een uitleg in termen van de Template
De Template is een systeem van 16 herkenbare bewustzijnsniveaus, waarvan de eerste 10 niveaus door
Leo Armin gelabeld zijn met edelstenen.
Topaas en Agaat zijn de twee bewustzijnsniveaus die als mannelijk bestempeld kunnen worden.
Beiden hebben te maken met verantwoordelijk zijn of verantwoordelijkheid nemen.
Topaas en Agaat vinden beiden een opvolging in een hoger niveau dat een zachte ontvangende of mildere beweging vertegenwoordigd, Opaal respectievelijk Smaragd.
Topaas: eer en vertegenwoordiger zijn van de (goede) zaak krijgen uiting in Opaal: kunnen luisteren of invoelen.
Agaat: gewetensvol vertegenwoordiger van Goddelijke criteria, krijgen uiting in Smaragd: mildheid, begrip, compassie.
Vervlechting
Mannelijke spiritualiteit beweegt van een eerste uitgaande fase naar een tweede ontvangende fase.
Dat was te verwachten; In het document Man-Vrouw-Mysterie wordt uitgelegd dat de essentie van de man het hogere aspect van de vrouw bevat.
In de voorgaande alinea worden de twee fasen ook aangehaald, de ontvangende fase wordt veroorzaakt door de vervulling van de uitgaande beweging,
zoals een arriveren of vinden volgt na het avontuur en het op zoek zijn. Spirituele ontwikkeling is te herkennen in het doorlopen van verschillende fasen;
de extraverte en introverte fasen wisselen elkaar af door verschillende niveaus. In hierin vormen vrouwen en mannen elkaars spiegelbeeld,
niet om elkaar te neutraliseren, maar om potentieel elkaar te stimuleren en te inspireren.
De vervlechting van de wederzijdse wisselingen van extravert naar introvert staat bekend als de Triplex Via en wordt gesymboliseerd door de saduccus of staf van Hermes.
Mannelijke spiritualiteit
De aard van de mannelijke spiritualiteit ligt verankerd in het biologisch gegeven. Essentie en vormgeving zijn innig met elkaar verbonden, vormen een eenheid (zie: vormkracht. Er is een biologisch en een psychologisch fundament voor het gegeven dat de mannelijke spiritualiteit zich kenmerkt door het zoeken en jagen. De geslachtsorganen van de man bevinden zich buiten zijn lichaam. De sex drive dwingt hem naar buiten te gaan, de ander op te zoeken en die te penetreren. Het genot en de bevrediging is altijd bij de ander. De penis richt zich op, en het ultieme genot is aan het andere eind van de schacht. Bevrediging komt dan na een werkzaam proces van penetreren en neuken. Het is te verwachten dat het heil voor de man een andere vorm aanneemt en op een andere manier bereikt wordt dan die van de vrouw.
De man wordt geboren uit de vrouw in de embryo fase is hij ook nog vrouwelijk. Eerst ontwikkelen zich de schaamlippen, pas later ontwikkelen jongetjes de penis en balzak. Na de geboorte ziet en ervaart de zuigeling de moeder en deze vormt het eerste model van identificatie; ook in de peuter en kindfase zal het jongetje opgroeien met een nauwer contact met de moeder. De vader is vaak weg vanwege het jagen (vroeger) of werk (nu). De identiteit van het kind ontwikkelt zich rondom de moeder. Echter het mannelijke kind zal op zeker moment zich realiseren dat het geen vrouw is, maar een man. Het vinden van de eigen identiteit vraagt om de moeder los te laten en op zoek te gaan naar de vader[3]. De vraag “wie ben ik?” ligt ten grondslag aan de spirituele zoektocht. Voor de man betekent dit het moederlijk nest verlaten en op zoek gaan naar de vader om zich te spiegelen en te leren wie hij in essentie is. Mannelijke spiritualiteit kenmerkt zich door verlangen naar heil dat buiten hem is en waarnaar gezocht moet worden. Een mannelijke visie ziet God buiten zichzelf. De Vader, de mannelijke identiteit, is het onbekende en moet opgezocht worden. De extase is buiten jezelf te verwachten en met moeite te bereiken. De man ziet de schepping als een ladder, met God bovenaan. Spiritualiteit is werk, betekent beproeving en is bijna synoniem met zoektocht[4].
Marcus Borg beschrijft vanuit het christendom drie spiritualiteiten, die als grote verhalende thema's in de Bijbel verwerkt zijn. Deze zijn die van het ritueel, schuld en genade, een tweede die streeft naar bevrijding van onderdrukking, en één die expressie geeft aan het verlangen naar huis vanuit ballingschap [M.B. blz. 125]. De laatste is herkenbaar als mannelijke spiritualiteit. De essentie van de man is in ballingschap door geboren te worden bij een vrouw op een vrouwelijke planeet. Zijn thuis is in de hemel bij de zon en de Vader, waarnaar zijn wezen met hart en ziel naar verlangt. De reguliere godsdiensten van Abraham (niet de mystieke stromingen) zijn typische uitingen van mannelijke spiritualiteit. De Vader is in de Hemel, in Mekka, in Jeruzalem, maar in ieder geval niet thuis, of in het hart of in de nabijheid. Er moet gebeden worden en gemediteerd, er moet op bedevaart gegaan worden, men moet beproevingen doorstaan. De man moet ingewijd worden om de Vader te kunnen of mogen bereiken. De man moet het veilige huis verlaten om door de woestijn te trekken. Al het normale, het veilige, het bekende moet achter gelaten worden. De wereld, die niet zijn wezen is, moet worden afgepeld om het wezenlijke van de man over te laten blijven. In de leegheid van de woestijn vindt de man zichzelf en zijn God.
Mannelijke Spiritualiteit en Seksualiteit
Het zich afkeren van de moeder kan gezien worden als een zich afkeren van de vrouw. Mannelijke spiritualiteit lijkt zich in de meeste religies ook te uiten in een afkeer of onthouding van seksualiteit. Voor de gnosticus is deze logica expliciet; het duister is synoniem met het materiële en het vrouwelijke; het goddelijke en het licht is het mannelijke. Het streven naar de Vader en het Licht is het zich afkeren van het vrouwelijke. Seksualiteit impliceert de kwalijke verbintenis met het kwaad en moet vermeden worden. Gurdjieff geeft een meer genuanceerd beeld: seksuele onthouding is alleen nuttig voor bepaalde typen van mensen om een transmutatie[5] teweeg te brengen; bij anderen is zij niet nodig of komt wanneer de transmutatie is gerealiseerd [G&O.6.blz 277]. Een gezonde ontwikkeling is alleen mogelijk in een evenwichtig gezond lichaam. Seksualiteit hoort hierbij. Opgelegde seksuele onthouding zonder de bijbehorende ontwikkeling kan tot perversiteit leiden [G&O.6 blz 277].
In sommige aspecten van het Tantrisme[6]speelt seksualiteit een grote rol. Geritualiseerde seksuele handelingen manipuleren seksuele energie om een alchemistisch transformatieproces te bewerkstelligen. Het is echter niet de bedoeling om tot een zaadlozing te komen. De seksuele energie die wordt opgewekt, gaat daardoor verloren. De seksuele energie moet door meditatie en visualisatie langs de ruggegraat omhoog geleid worden door de verschillende chakra’s om de hogere chakra’s te activeren. De vrouw speelt eigenlijk een ondergeschikte rol; zij is in de tantra beoefening een instrument voor de spirituele verwerkelijking van de man.
Meer moderne (westerse) stromingen van het tantrisme zien in de seksuele gemeenschap van man en vrouw vooral een symbolisch samenkomen van het mannelijke en het vrouwelijke principe, dat overeenkomt met het moment aan het begin van de schepping. De dualiteit wordt opgeheven en beide partners worden in de daad voor een moment goddelijk.
Een voorbeeld: Dag Hammerskjöld
Dag Hamerskjöld staat bekend als gevierd internationaal diplomaat en secretaris-generaal van de Verenigde Naties van 1953-1961.
Hij is door een vliegtuigongeluk tijdens een vredesmissie in de Kongo, waarschijnlijk geënsceneerd, omgekomen.
Na zijn dood wordt in zijn appartement in New York een dagboek aangetroffen met bijzonder geestelijk materiaal.
Het is gepubliceerd onder de titel Merkstenen[7][8]. Zijn inspiratiebronnen blijken Meester Eckhard en Johannes van het Kruis te zijn.
Naar zijn eigen oordeel is zijn spirituele ontwikkeling de basis voor de krachtige persoonlijkheid en rol op het wereldtoneel.
Merkstenen zijn de stapeltjes stenen die bergwandelaars achterlaten op bergroutes (steenmannetjes); Hammerskjöld was een vervent bergwandelaar. De titel van zijn spirituele geschriften verraden al de attitude van de reiziger naar het onbekende. Zijn Merkstenen zijn ook niet meer dan gedachten en inzichten op die reis. Zij zijn niet geschreven voor een publiek. Hammerskjöld maakt een onderscheid tussen de culturele wereld, waarin het belangrijk is te opereren en regels op te stellen, en een buitenwereld waar de regel er niet zijn of onbekend zijn, maar waar God thuis is. De culturele wereld noemt hij de ‘binnentuin’ en de spirituele zijde het ‘buitenperspectief’. De hanteerbare maatschappelijke ordening is een noodzakelijk gegeven vanwege de veiligheid en vrede die het biedt. Noodzakelijkerwijs is dat altijd de kleine wereld. Dag vergelijkt het met een binnentuin; keurig aangeharkt en goed controleerbaar. Toch is dit slechts een weerspiegeling van de werkelijkheid. In de binnentuin kunnen we zelf voor God spelen en de wereld scheppen naar ons eigen gelijk. Daartegenover staat het buitenperspectief, wanneer we geconfronteerd worden met de grootsheid van het goddelijke buiten de aangeharkte binnentuin. Ook daar is God, nee juist daar is God in al zijn onbegrijpelijke kracht, te ervaren door het ongrijpbare buiten de zelfgemaakte kaders. Opgroeien betekent vooral ook naar buiten treden, buiten de bekende kaders van het huis. “want wie zich niet buiten zijn gesloten veilige wereld waagt, blijft onvolwassen.” [9]. Hammerskjöld ervaart dit moment bewust tijdens een bergwandeling waarin hij door de omstandigheden gedwongen werd te overnachten buiten de bewoonde wereld. In de nacht, omgeven door bergwanden, de sterren en de vogels ervaart hij kennelijk een aanwezigheid die compleet is en grenzeloos. Te vergelijken met Mozes op de berg in een rotsspleet, terwijl Hij voorbijging. Door het ervaren van de aanwezigheid van God in het grote en ongrijpbare, de nacht, is er het weten dat God er ook is in het grijpbare, de dag, de binnentuin. In de moraal (het juiste handelen) vertaald zich dit doordat het juiste handelen gerelateerd wordt aan die bron die het leven mogelijk maakt. Moraal is niet slechts het juiste harken van de binnentuin om deze metafoor te blijven gebruiken, maar het juiste harken vanuit de bron van het leven. De laatste aantekeningen in Merkstenen spreken van het zich in alle ontspannenheid overgeven aan de Bron en het leven –in onderwerping- heeft een doel, heeft zin gekregen. Het naar buiten treden uit de veilige omgeving vervult zich in een ander thuiskomen in de Geest.
Zie ook:
Man-vrouw-Mysterie
Vrouw/vrouwelijke spiritualiteit
Spiritualiteit