Esoterisch

Mededogen

juli 2007

Mededogen wordt in alle religies als een belangrijke eigenschap gezien. Boeddha ervaarde in het hebben van mededogen de springplank naar zijn eigen verlichting. Maar wat is mededogen ? Het woordenboek geeft niet veel houvast. Mededogen wordt synoniem gesteld met medelijden en barmhartigheid, en deze drie lemma’s verwijzen naar elkaar. In spirituele kringen wordt mededogen wezenlijk anders beleefd dan medelijden. In dit artikel en in de Tafelen worden mededogen, compassie en barmhartigheid als synoniemen beschouwd, maar medelijden onderscheidt zich daarvan. Barmhartigheid heeft door de etymologie ervan en eigen byzondere betekenis; daarover gaat de laatste alinea.

Eerst moeten we vaststellen dat mededogen en medelijden gevoelens zijn, geen daden. Ze kunnen uiteraard wel leiden tot daden. Mededogen en medelijden worden opgewekt door het zien of beschouwen van andere wezens die wat betreft hun functioneren gefrustreerd worden door een intern gebrek (bijvoorbeeld ziekte) of door een externe geweldsdaad (armoede, slavernij, zinloos geweld, etc) of door allerlei oorzaken niet tot optimale (= spirituele) ontplooiing kunnen komen. Hier speelt het vermogen tot inleving een rol. Hoe moeilijker het is je in te leven in het wezen van een ander, hoe moeilijker het is mededogen of medelijden te hebben. En nu komen we op het subtiele maar belangrijke onderscheid tussen mededogen en medelijden:

Mededogen: het begrijpen van de situatie waarin een ander wezen zich bevindt ten opzichte van de heilssituatie van dat wezen.

Medelijden: het begrijpen van de situatie waarin een ander wezen zich bevindt ten opzichte van het idee over de persoonlijke heilssituatie.

Medelijden is het gevolg van empathie naar een ander, waarbij de maatstaf voor het gevoel het eigen gemoed is. Een medelijdend mens leeft zich in in de feitelijke situatie van de ander en voelt hoe hijzelf zich zou voelen in die situatie. De medelijdende mens lijdt dus dan ook; dat dit 'mede' is, is alleen naar het idee van de medelijdende mens. Een toestand waar weinig slachtoffers echt op zitten te wachten. Eigenlijk wordt je als slachtoffer niet gezien, slechts de ongelukkige situatie wordt gezien.

Mededogen vraagt in deze definitie naast het inleven in de situatie van de ander, ook het begrijpen hoe de ander zijn heil ziet. Dit is geen eenvoudige opgave. We zijn allemaal gewend anderen te beoordelen naar de eigen meetlat. Maar wie is die ander voor zichzelf en vooral voor zijn hogere zelf? Oordeel en vooroordeel heeft hierin in ieder geval geen plaats, maar wel empathie voor het spirituele heil van de ander. En daarmee is mededogen een belangrijke spiritueel genezende kracht.

Door herkennen en erkennen van de heilsbestemming van een ander wezen, waar dat wezen op dat moment zelf niet toe in staat is, wordt de mens met mededogen de beschermheer van de spirituele bevrijding van de ander. Door resonantie kan de “beklagenswaardige” alsnog in contact komen met zijn heil. Hij kan zich zijn heil gaan herinneren (=naar binnen halen) en dan kan zijn genezing (=heilig worden) een aanvang nemen. Het vermogen de ander te genezen, is dan ook het kenmerk van de heilige.

Op de site jampa-web-log staan vier boeddhistische deugden vermeld, betrekking hebbende op mededogen en medelijden:
1 Onverschilligheid ten aanzien van het lot van anderen verdwijnt bij de ontwikkeling van gelijkmoedigheid.
2 Altijd maar weer jezelf met anderen vergelijken is niet meer nodig als je je verheugt in het geluk van de ander.
3 Medelijden is zinloos Het heeft alleen zin het lijden van de ander werkelijk weg te nemen door groot mededogen.
4 Je gehechtheid aan jezelf verdwijnt door liefdevolle vriendelijkheid naar iedereen.

Mevlana liet boven de deur van zijn tekke (sufi-school) een bord hangen met de tekst:
"Kom wie je ook bent, ook al ben je een ongelovige. Kom in onze tekke is geen plaats voor wanhoop. Kom gerust, zelfs als je je belofte honderd keer hebt gebroken". In die zin zijn alle deuren open gezet om de mens te ontvangen en op te nemen voor een nieuwe spirituele reis. Wat was en waar je schuld aan hebt speelt geen rol meer, alleen het hier en nu en jouw stap over de drempel naar een nieuw leven telt.

Mededogen is een kwaliteit van het bewustzijnsniveau van de groene smaragd, het achtste niveau van zestien te onderscheiden niveau's. De eerste zeven niveau's zijn sterk onderhevig aan wetmatigheden, zoals die in het aardse leven moeten gelden. De achtste, die van de groene smaragd, stijgt daar bovenuit en vanuit dat bewustzijn, worden de schillen van de vormen weggeblazen en beziet de mededogende heilige het wezenlijk waardevolle van ieder mens. Ieder mens heeft een boeddhanatuur, ieder mens heeft een geest, een atman, ieder mens is een poging van God een expressie van God te zijn. Het is niet aan ons om te oordelen hoe die expressie zou moeten zijn, ook als deze niet passend is in onze met regels doordrenkte cultuur.

Barmhartigheid (en erbarmen) heeft verwantschap met het woord baarmoeder. In het Herbreeuws is dit verband er ook. Barmhartigheid betekent zoiets als "het behoeden alsof het zich in de baarmoeder bevindt". In de Bijbel wordt God als barmhartig gezien. Een merkwaardige uitspraak over een "mannelijke God". God is als een Moederschoot en draagt in zich de kwaliteiten van een vrouwelijke God. De kwaliteiten en betekenis van barmhartigheid moeten dan ook gezocht worden in de kwaliteiten van de baarmoeder: voeden, zorgen, beschermen, omvatten, zonder aansziens des persoons.

© J.H. van Splunter 2009. Overnemen is toegestaan; bronvermelding wordt op prijs gesteld.