Schepping
juni 2011
De wereld om ons heen stelt ons voor raadsels; allereerst die van ons eigen bestaan. Aangezien het wereldbeeld bestaat uit
een verhaal waarin uiteindelijk jezelf ook een rol in speelt, onstaat al gauw de vraag naar het begin van het verhaal: het begin van de schepping.
Elke cultuur kent een dergelijk
verhaal en de persoonlijke geschiedenis wordt ingebed in dat verhaal en de betekenis ervan.
Er zijn veel soorten van scheppingsverhalen. Opvattingen in onze tijd en onze cultuur worden al snel opgedeeld in de schepping door één God en
de wetenschappelijke evolutietheorie. De tegenstrijdigheid tussen deze twee worden rationeel overbrugd door de theorie van Intelligent Design.
De esoterie kent nog een derde variant: emanationisme.
Fox was the only living man. There was no earth.
The water was everywhere. “What shall I do?” Fox asked himself.
He began to sing in order to find out.
“I would like to meet somebody” he sang to the sky.
Then he met Coyote.
“I thought I was going to meet someone”. Fox said.
“Where are you going?” Coyote asked.
“I have been wandering all over trying to find someone.
I was worried there for a while”.
“Well it is better for two people to get together, that is what they always say”.
“OK but what will we do?”
“I don’t know”.
“I got it! let’s try to make the world”.
“And how are we going to do that?” Coyote asked.
“Sing!” said Fox.[1]
Creationisme
Creationisme behelst de opvatting dat God de wereld schiep in een korte tijdsspanne. Het bekende Bijbelverhaal noemt bijvoorbeeld 6 dagen. Bijbelgeleerden die zich hiermee bezighielden kwamen op basis van de in de Bijbel vermelde geslachtsregisters op circa 5000 jaar voor Christus dat de Schepping plaatsvond. Er zijn vele varianten te bedenken in deze benadering. Zes dagen kan bijvoorbeeld geïnterpreteerd worden als zes perioden van miljoenen jaren of God schiep de wereld uit het niets of vormde het uit iets dat al bestond etc. Wat al deze varianten in ieder geval gemeen hebben is een actieve daad van een Schepper en het complete en statische karakter van de Schepping. Waarnemingen van de werkelijkheid maakten opvatting over een statisch wereldbeeld rationeel onmogelijk. De ontdekking van het universum en de wereld als een geleidelijk veranderend proces, nog steeds in wording, vroeg om een andere verklaring.
Evolutie
De wereld is ontstaan in een langzaam proces van verandering door transformatie (door natuurkundige processen) en natuurlijke selectie. Het was Darwin die voor het eerst de Evolutietheorie opstelde [2]. Hoewel hij in zijn tijd nog niet alles verklaren kon, heeft deze theorie tot op de dag vandaag standgehouden, aan betekenis gewonnen en heeft een revolutie veroorzaakt in ons wereldbeeld. Zijn theorie was in eerste instantie gericht op de verklaring van het ontstaan van soorten. Vandaag de dag worden de grondslagen van zijn theorie toegepast op vele vakgebieden zoals economie, sociologie, antropologie, biochemie en de wis- en natuurkunde. Wat men vaak vergeet is dat de evolutietheorie niet de oorsprong van de schepping of het waarom ervan verklaart, maar slechts het ontstaan van de verscheidenheid in organisch leven. De evolutietheorie is de conclusie van vier observaties:
- erfelijke eigenschappen worden aan de volgende generatie doorgegeven
- Er is genetische diversiteit. Dat wil zeggen kleine verschillen ten opzichte van een gemiddelde verschijningsvorm
- Er is een overlevingsdruk. Een populatie groeit bijvoorbeeld, als het de kans krijgt, exponentieel, maar het voedselaanbod niet.
- De beter aangepasten aan die overlevingsdruk zullen relatief meer overleven en de eigenschappen die dat mogelijk maakten zullen worden doorgegeven in een volgende generatie.
150 jaar observatie, onderzoek en analyse heeft aangetoond dat evolutie plaatsvindt met de regels van natuurlijke selectie als hierboven omschreven. De evolutietheorie is niet gericht op de Schepping van de kosmos als zodanig, maar de wetenschappelijke benadering, waar de evolutietheorie ook een onderdeel van uitmaakt, heeft, hoewel zeker nog niet alles verklaard is, overtuigende fundamenten neergezet dat de Schepping tot stand is gekomen in een langzaam proces gebaseerd op rationele natuurkundige regels. Wel groots, maar niets mysterieus. Het laatste bolwerk van het mysterie is de periode van nanoseconden die het begin van de tijd uitmaken.
Intelligent Design
Deze benadering is een synthese tussen creationisme en wetenschappelijk onderzoek. De wording van de kosmos en het organisch leven verklaart nog niet het waarom ervan en tot voorkort waren er ook nog onverklaarbare gaten in de evolutietheorie zoals bijvoorbeeld de verklaring van het ontstaan van het oog als evolutionair proces van kleine stappen. Het oog is een complex van verschillende weefsels, dat niet lijkt te werken als niet alles compleet en op zijn plek is. De sprong van geen oog naar zien is te groot, geen mutatie leek dit mogelijk te kunnen maken. (Ondertussen is zijn er echter wel afdoende verklaringen gevonden). Voor dergelijke gaten en het “waarom” kan het idee van Intelligent Design uitkomst bieden. Er is een Goddelijke Intelligentie aanwezig die de evolutie stuurt in haar ontwikkeling naar de huidige schepping voor haar doeleinden. God wordt een noodzakelijkheid voor de evolutie zoals wij die kennen.
Emanationisme
Emanationisme staat voor het idee van de schepping als een “uitstroming” vanuit een Goddelijke Bron of oorsprong. God emaneert via verschillende stadia naar de wereld zoals wij die kennen en het emanatieproces is nog steeds bezig. De wereld is God in wording. De Scheppingsstraal van Gurdjieff of Een Scheppingsverhaal van deze site geeft uitdrukking aan deze gedachte. In de gnostische Nag Hamadi geschriften [S.J.4] staan er ettelijke van dergelijke scheppingsverhalen, allen gebaseerd op God die ruimten en tijden[3] schiep. Het 42e vers van de Tao te King[L.T] is ook een scheppingverhaal met emanatie als proces.
Commentaar
Is het universum geschapen door God met een doel, of het universum geëvolueerd door een proces van kansen en selectie?
Meer nog dan hoe het geschapen is, is de tegenstrijdigheid wel of geen doel het grootste en bedreigendste conflict.
Het doet denken aan de Zen-Koan “Joshu’s hond”:
Een monnik vroeg Joshu, een Chinese zenmeester: “Heeft een hond de Boeddha-natuur of niet?” Joshu antwoordde: “Mu”
Hond, mens, natuur of het universum, alles is gelijk in deze vraag: is het universum heilig, heeft het een spirituele dimensie? De religieuze scheppingsverhalen zeggen van wel en de beelden die aangedragen worden passen bij onze eigen beleving van ons zijn: we vervullen een rol in een groots plan. Eenvoudige waarneming en een beetje logisch nadenken halen deze beelden onderuit: wij zijn een ongeluk zonder enig doel.
Mu betekent niet: ‘nee’ het is eerder de tegenstelling van ‘bestaan’. De zenmeester Mumon[4]schreef een commentaar:
Heeft een hond een Boeddha natuur?
Dit is de ernstigste vraag van allemaal.
Als u ja of nee zegt,
verliest u uw eigen Boeddha-natuur.
Dat is wat inderdaad kan gebeuren. Vastklampen aan openbaringen van obscure bronnen tegen-beter-weten-in ontkent het gezonde denkende deel van jezelf. Met het omarmen van de wetenschappelijke beeldvorming kun je je bezieling verliezen.