Tarot
jan. 2006
Met de Tarot wordt in het algemeen een pakket van 78 kaarten bedoeld, waarmee men de toekomst kan voorspellen of beter: de invloeden kan benoemen die op dat moment rond een bepaalde kwestie spelen. De Tarot is echter in de eerste plaats een systeem om universele mechanismen of wetmatigheden in kaart te brengen. In het artikel Tarotduiding wordt ingegaan op het leggen van de Tarot voor divinatie-doeleinden.
De 78 kaarten van de Tarot laten zich verdelen in wat genoemd wordt de
Grote Arcana (van 'Arcanum', 'geheime kennis') van 21 kaarten, de Kleine Arcana van 56 kaarten en een kaart die "de Dwaas" heet.
De 56 kaarten van de Kleine Arcana laten zich verdelen in 4 series
van 14 kaarten, onderverdeeld in de nummers 1 t/m 10 en 4 hofkaarten. Deze serie heeft zich
ontwikkeld tot ons kaartspel. De Grote Arcana is hierin gereduceerd tot de troefkaarten.
De naamgeving en de numerologie laten al zien dat de Grote Arcana de
essentie van de Tarot omvat. Ook binnen de Grote Arcana bevatten de eerste
7 kaarten al de essentie van de kennis die verborgen is in de
Tarot.
Uit de analyse van de lettercombinaties verkrijgen we het volgende:
TAROT anagram = TAO RT: De weg van Yin en Yang, de TAO, herhaaldelijk (R) afgebeeld (T)
THORA = TARO(t) H : te interpreteren als de Tarot voor of van mensen.
TAROT = T(h)OT(h)en RA : een samenstelling van de Egyptische Schepper-God RA (de Zon) en de schrijver/vastlegger THOTH
De wortels van de Tarot
De Tarot, als instrument voor onderricht in de esoterische wetmatigheden, of voor divinatie, is relatief laat ontwikkeld; dat wil zeggen, we kunnen pas van een Tarot in de huidige betekenis spreken vanaf de 18e eeuw. Er zijn scholen die de Tarot terugvoeren tot Egyptische bronnen of nog spectaculairdere bronnen, maar daar is weinig wetenschappelijk bewijs voor. Het lijkt erop dat kaartspellen uitgevonden zijn ergens in Noord-Italië in de 14e eeuw. Misschien wel in de buurt van de Tarot rivier, waar het dan de naam aan heeft ontleend [R.C. blz 11]. In de 15e eeuw verspreidt de Tarot zich over Duitsland en Italië dank zij de uitvinding van graveer technieken en het populaire gebruik ervan: gokken. Er was een ruime variatie in Tarot spellen, zowel in afbeeldingen als aantal kaarten. In de 15e eeuw werden er ook afbeeldingen (kaarten) gedrukt en verspreid met een opvoedend en moralistisch karakter. Een interessante bron voor de huidige Tarot is een serie kaarten gemaakt door de schilder Andrea Mantegna [R.C. blz 21] waarin thema’s aan de orde komen als de organisatie van de maatschappij van bedelaar tot keizer, Griekse Goden, de zeven deugden, kosmische principes als “Aarde”, “Licht” en “Tijd” , de planeten, de sterren en de “Eerste Oorzaak” Veel van deze thema’s zijn nog steeds herkenbaar in onze huidige Tarot.
De rol van de Tarot als verbeelding van esoterische concepten komt pas tot ontwikkeling vanaf het jaar 1781. Court de Gébelin (1725-1784) publiceerde dan zijn : Le Monde Primitif Analysé et Comparé avec le Monde Moderne. Court de Gébelin was een Protestantse dominee, geïnteresseerd in het occulte en werd later Vrijmetselaar. Via een vriend leerde hij een Tarot spel kennen en herkende hierin occulte kennis en vermoedde een Egyptische origine. De kaarten met de geheime kennis zouden via de zigeuners (uit Egypte vandaar de naam: gypsies) naar Europa zijn gekomen. Dit is echter onwaarschijnlijk, de “tarocchi” spellen waren al in Europa voor de zigeuners in Europa verschenen. De vermeende Egyptische connectie is niet vreemd, het occulte en het oude Egypte waren in de 18e eeuw fascinerend. Een tijdgenoot van de Gébelin en ook een vrij metselaar, Aliette (pseudoniem Etteila), ontwikkelde als eerste de mogelijkheid tot waarzeggen met de Tarot. Tevens maakte hij enkele aanpassingen met de claim dat hij de kaarten had gerestaureerd met de oorspronkelijke symboliek, zoals zij bedoeld waren. Deze claim zouden nog velen na hem herhalen. Een andere belangrijke figuur bekend als Eliphas Levi, zou de Tarot ontwikkelen tot hoe we het vandaag kennen. Eliphas Levi is een pseudoniem voor Alphonse Luis Constant (1810-1875), vrijmetselaar en lid van de Rozenkruisers. Levi bracht of zag verband tussen de 22 letters van het Hebreeuwse alfabet en de kabbala en de Tarot.
Een andere belangrijke stap in de ontwikkeling van de Tarot en de popularisering werd gemaakt door Arthur Edward Waite, lid van de orde van de Golden Dawn. In 1910 publiceerde hij via de uitgever Rider: The Pictorial Key to the Tarot, met de ondertitel: Being fragments of a secret tradition to the Tarot. De ondertitel verraadt al zijn opvatting dat de Tarot een oude en geheime oorsprong zou hebben. Waite “corrigeerde” benamingen en getalswaarden en is nu een van de meest bekende en verspreidde Tarot decks, bekend onder de naam Rider-Waite. Tot aan de huidige tijd zijn er honderden Tarot decks ontworpen en bieden een staalkaart van menselijk vernuft om het leven telkens weer op een andere manier te verbeelden.
Hoewel de Tarot dus vrij jong is, zijn de thema’s herkenbaar als afkomstig van Joodse en Griekse origine en worden daarom in verband gebracht met Gnostische kennis. Dat de Tarot zelf een overlevering is van het oude Egypte, wordt door wetenschappers tot het rijk der fabelen verwezen [H. blz 1110] echter door de bemoeienis van vrijmetselaars, Rozenkruisers en anderen die geïnspireerd zijn door de joodse mystiek en Hermetisme is de Tarot een instrument geworden die wel de oude concepten over de schepping is gaan verbeelden. Juist omdat de Tarot vrij jong is en zich vrij heeft kunnen ontwikkelen, dwz zonder de restricties van een geïnstitutionaliseerde canon, is de Tarot misschien wel het middel bij uitstek om telkens weer nieuwe generaties aan te spreken de ideeën en de verbeelding over de kosmos de mens te beroeren.
Verantwoording bij de Tarot-animatie
Er zijn verschillende kaartsystemen in omloop. De essentie van de Tarot is niet de kaart, maar een concept of kracht. Deze kan uiteraard op verschillende manieren afgebeeld worden. De Tarot is een systeem met afbeeldingen dat gebruik maakt van kleur, numerologie en symboliek. Maar het kan verder gaan. Functies, goden, tempels, cultuur uitingen in het algemeen kunnen een expressie zijn van een Tarot-essentie. Kathedralen kunnen aangewezen worden als driedimensionale expressies van Kaart 5, de Hiërophant. Een kathedraal vormt dan de fysieke vertegenwoordiging van een universele wetmatigheid die op deze manier toegankelijk gemaakt wordt voor de mens die zoekt naar werkzame krachten in de Schepping.
In goede Tarotkaarten heeft elk afgebeeld aspect een betekenis en is een middel om nader tot de essentie te komen. Elke tijd en cultuur heeft weer eigen beeldmateriaal om een betekenis over te brengen. De Tarot-animatie die in de Agaten Tafelen is opgenomen, is gebaseerd op de vrij onbekende Frownstrong Tarot van L.A. Het medium web-animatie maakt het mogelijk onderlinge klikbare relaties aan te brengen, waardoor het medium Tarot wint aan zeggingskracht als geheel systeem.
De afbeeldingen in de Tarot-animatie zijn voor diegeen die bekend is met de meest gangbare Tarot kaarten, die
van Rider-Waite, enigszins afwijkend. Zoals in de paragraaf `De wortels van de Tarot` al is aangegeven, is de
Tarot niet onderhevig aan een canon en zijn er meerdere versie in omloop. Elke tijd en elke cultuur zal weer opnieuw
de essenties van elk tableau moeten verbeelden in eigen tijdse symboliek om aansluiting te krijgen. Ook
de betekenis ondergaat verschuivingen. Een essentie blijft constant, maar hoe we er over denken en op reageren
is in elke tijd weer anders.
Hieronder volgen enige verklaringen en verantwoordingen die niet bij de Tarot-animaties zelf zijn weergegeven.
De 21 kaarten van de Grote Arcana laten zich verdelen in drie sets van 7. De eerste zeven worden ook wel de God-kaarten
genoemd. Deze omvatten de principes die overal werkzaam zijn. Zij zijn de uitgangspunten.
De tweede serie van 7 laat proces-kaarten zien. Zij omvatten besluiten die genomen moeten worden en transformaties
die plaats vinden.
De derde serie van 7 laat resultaten zien van een mogelijke spirituele reis.
Het basis-tableau
De tarot-animatie begint met een basis-tableau, waar alle essenties uit de Tarot zich afspelen. Deze is onderverdeeld
in 7 segmenten. Drie zijn er in 'vertikale richting' uitgezet, de Maan, de Aarde en 'de Hemel'. De term vertikale richting
duidt op niveaus van ontwikkeling, volgens het klassieke beeld dat het Goddelijke zich boven bevindt en het aardse respectievelijk het
onderaardse beneden (Dit beeld is niet geheel ontdaan van een reden; de kwaliteit van energie in de Aura verdeelt zich op
die manier).
De term 'de Hemel' is een generaliserende, hier voorgesteld door een mandala, dat de plattegrond van de
Boeddhistische tempel de Boroboedoer op Java voorstelt (de bovenste vijf niveaus). De Hemel laat zich hier zien als een getrapt
concept met verschillende niveaus, paden en met een duidelijke ordening. Dit is het terrein en de weg die te gaan is boven
het niveau van het aardse. Dan verschijnen er de vier elementen verdeeld over het vlak. Zij zijn vier basis-invloeden
die in het (horizontale) vlak van de Aarde
hun invloed hebben.
De Boroboedoer op Java
Kaart 1, De Jongleur
Deze kaart heet in de Rider-Waite Tarot "De Magiër". "De Jongleur" is echter de naam van antieke versies.
De betekenis hier leunt zwaar op de betekenis van het getal 1. 1 laat zich uitsplitsen in 3, de
omspanning van Maan, Aarde en 'Hemel´, of 7 zoals dat op Aarde gestalte krijgt. Het idee van een jongleur
past eerder bij het begin van de Tarot-reis. De gehele reis wordt neergelegd en op een actieve manier wordt
het geheel van de reis verkend.
Kaart 3, De Keizerin
De Keizerin wordt hier afgebeeld in een Christelijk beeld: Maria met het kind. Vaak wordt vergeten, dat Maria de
verkerstende versie is van de Moedergodin die in alle tijden en alle culturen wel aanwezig is geweest. Hier is
een afbeelding van Maria gebruikt uit een ikoon van J.S. waarin de moedergoding letterlijk geworteld is in
het donkere van de aarde, dat óók tot Haar domein behoort. Deze kaart verbeeld de Aarde, dus om meer te eten te komen over de Keizerin wordt verwezen naar het artikel hierover
Kaart 4, De Keizer
Kaart 4 en 17 zijn niet-aardse invloeden. Daarom is gekozen voor een abstract weergave zonder aardse kenmerken of personen.
Ook de invloed die gekenmerkt worden door de vier heilige of gevleugelde dieren zijn buiten-aardse 'hogere' invloeden.
De afbeelding van de vier gevleugelde dieren zijn genomen uit een schilderij hierover van J.S.
Kaart 5, De Hiërophant
In deze kaart komt het mandala als een labirint in actie. Het is een leerweg in vijf terrassen, met op elk terras 4 op elkaar
inwerkende invloeden. Deze invloeden hebben hier de kleuren gekregen van het pentagram:
wit, rood, blauw,
en geel. De vijfde kleur groen is hier én de jongleur zelf én de quintessence, het midden en doel
van het labyrint. De vijf terrassen hebben elk een eigen natuur. Zij volgen hier de weergave van vijf opeenvolgende spirituele
niveaus, met als herkenningslabel de halfedelstenen robijn, topaas, opaal, agaat, groene smaragd (zie ter indicatie:
religie).
De invloeden in elk leerproces op elk niveau zijn:
- geel: commitment, keuzes maken, verbintenissen aangaan (zie geloven
- blauw: ervaren, de juiste attitude vinden, meditatie
- wit: leren, instructie krijgen, inspiratie
- rood: vaardigheden aanleren, normen verfijnen, oefenen
Kaart 6, Leven
In de Rider-Waite Tarot heet deze kaart 'de Geliefden'. In een kubus of hexahedron verschijnen de figuren van Adam en Eva van
het bekende verhaal uit de Bijbel. De kubus is een Platonisch lichaam, dat in verband gebracht wordt met het element
Aarde. De kubus is hier een afgegrensde ruimte binnen een groter maar zwart dus
onbekend universum, met twee zichtbar buiten-aardse invloeden, de Zon en Maan.
Binnen deze ruimte is het paradijslijk. Het getal zes
wordt gesymboliseerd door de ster van David, twee driehoeken die in elkaar grijpen en met elkaar in evenwicht zijn. De betekenis
duidt zowel op 'weerstand' als 'liefde'. De betekenis leunt zwaar op het Bijbelse verhaal van Adam en Eva in het Paradijs. De bomen op de kaart van RW is de Boom van het Leven en de Boom van Goed en Kwaad. In de animatie is de Boom van het Leven verborgen weergegeven door de ankhtekens die aan de zonnestralen hangen. Er zijn twee manieren om naar deze kaart te kijken.
Het Paradijs stelt een ideale staat van zijn voor. Het is de staat van voor de zondeval (niet gunstig bedoeld) daarom zijn Aam en Eva ook naakt: dwz in hun natuurlijke staat, De slang is de duivel die straks de mens zal verleiden om kennis te nemen van Goed en Kwaad.
Het Paradijs kan ook de gevangenis verbeelden van het aardse bestaan. In de gnostische tradities was het de jaloerse Yaldabaoth, de demiurg (=lagere godheid) die de aarde schiep en de mens daarin plaatste en afschermde van de Goddelijke geest. Het Paradijs is de zondeval. De slang is in enkele gnostische stromingen een incarnatie van Christus om de kennis (gnosis) onder de mensen te brengen, waardoor het de mens is staat wordt gesteld de weg terug naar God te vinden.
Deze kaart beschrijft de tegenstelling tussen harmonie en ontwikkeling. Ontwikkeling blijkt telkens weer een resultaat te zijn van disharmonie, of uit evenwicht/balans te zijn. Evenwicht heeft goede kanten: evenwicht, harmonie, compleet zijn, maar ook negatieve: geen vooruitgang, fixatie, onwetend gehouden worden. Deze laatste aspecten worden juist in kaart 15 (de andere 6) benadrukt.
Ontwikkeling is in de kaart besloten: de ankh tekens uit de hemel of de berg in de verte, Maar gaan ze ook op weg, eten ze van het fruit? Veel duiders benadrukken de zonnige romantische kant van deze kaart zoals de liefde en harmonie. Calvinistische en gnostische zwartkijkers zullen in deze kaart juist de zondeval zien: de geneugten van het leven als eeuwige gevangenis van de goddelijke geest. Kaart 15 is misschien juist dan positief. In deze kaart wordt je je bewust van het gevaar van het bestaan: gevangen raken door eigen keuzen, misschien iets om bang van te worden?
Voor meer achtergrond wordt verwezen naar het artikel
Man-Vrouw-Mysterie.
De figuren van Adam en Eva zijn afkomstig van het schilderij van Albrecht Dürer.
Kaart 8, De Gerechtigheid
Het is interessant dat de betekenis van tableaus 8 en 11 in modernere versies verwisseld zijn. Hier is de
antieke versie gehandhaafd. Met name omdat de Tarot hier als een reis wordt voorgesteld van 1 naar 21. Het
is logischer om na kaart 7 (De Zegewagen) de keus te moeten maken welke weg te volgen, waarna de reiziger in
kaart 9 (de Zoeker) belandt. In plaats van de traditionele wit-zwart verdeling, wordt hier twee keer hetzelfde landschap
weergegeven, echter met een subtiel verschil. De keuze is een innerlijke, ogenschijnlijk loopt iedereen
over hetzelfde pad in hetzelfde landschap. Zeker in de moderne westerse wereld is het 'normale' leven
niet verschrikkelijk en donker. Met het weglaten van de 'Rechter' als afgebeeld persoon, krijgt het idee
van de persoonlijke keus nog meer de nadruk.
Kaart 9, De Zoeker
In de traditionele Tarot wordt deze kaart de Kluizenaar of Heremiet genoemd, afgebeeld op de top
van een berg. Meestal wordt hieraan de betekenis gegeven van een verlichte geest met uitzicht
over de wereld. Echter, een kluizenaar is om te beginnen een zoeker. Het feit dat hij op de top van een berg
staat, maakt hem een verdwaalde zoeker; hij is noch op de vruchtbare aarde, noch in de hemel. De potentie van
een spirituele ontwikkeling openbaart zich hier, wat in eerste instantie het bewustzijn inhoudt over het
geboren worden in de aardse beperkingen. Numerologisch is kaart 18, de Maan, de andere kaart 9.
De Maan-kaart laat de keerzijde van
ontwikkeling zien: het kompleet falen. Kaart 19, de Zon, daarentegen laat de mogelijkheid zien om daadwerkelijk
een verbintenis te maken met iets hogers en de mogelijkheden daarvan.
De muziek is van Grieks Orthodoxe origine "Wendt Uw gezicht niet af" prokeimon bij de vespers op de eerste zondag van de vastenmaand. Het is geenszins de bedoeling enige verbintenis te maken met enige geloofsovertuiging, maar voor een westers getraind oor drukt het een sfeer uit van spiritueel verlangen die met deze kaart overeenstemt.
Kaart 10, Het Wiel
Of ook wel het Wiel van Fortuin. Temidden van allerlei rampen gerelateerd aan de vier elementen, dus het aardse bestaan, is er het
wiel met het ene stabiele punt in het tableau: de naaf. In de Middeleeuwse betekenis van deze kaart stond het midden van het wiel voor God,
of Vrouwe Fortuna (Romeinse Godheid) waarvan iedereen en alle gebeurtenissen afhankelijk waren. "De mens wikt, maar God beschikt". Door Boeddhistische inzichten
is de naaf van het Wiel ook toevluchtoord en bestemming geworden voor de zoekende. Een werkelijkheid waar de wisselvalligheden van het bestaan ophouden.
In de Raider-Waite versie is in het midden een 8-spakig symbool, dat staat voor de achtse sfeer (Hermetisch) of de wederopstanding. Hier is de naaf een driehoek (kosmisch)
verdeeld in een Goud, Zilver en Platina deel (zie edelmetalen). De 16 spaken van het wiel is overgenomen van het Wiel uit de Frownstrong Tarot,
deze kunnen verwijzen naar de 16 niveus van bewustzijn van de Template.
Kaart 11, Kracht
Bewust is in deze kaart het symbool van de 8-puntige ster toegepast. Dit maakt duidelijk waarom
dit tableau in enkele Tarot-systemen (bijvoorbeeld die van Rider-Waite) met die van nummer 8 is verwisseld. De notie van kracht door vereniging
past beter tussen 10 (Het Wiel van Fortuin) en 12 (De Gehangene). In 10 wordt
men geconfronteerd met de wisselvalligheden van het leven, maar ook wordt voor diegeen die dit wil zien,
de mogelijkheid zichtbaar je met iets anders, iets constants te verbinden. Kaart 12 (De Gehangene)
laat de vollledige overgave (vereniging) met een hoger systeem zien.
De muziek is een tango van Astor Piazzolla, hier toegepast vanwege de uitdrukking "It takes two to tango".
Het straalt zeker een kracht uit die hier toepasselijk is.
Kaart 14, Gematigdheid
In de Tarot van L.A. heet deze kaart "Communication". Hier is toch gekozen voor de titel "Gematigdheid" vanwege de
aansluiting met de meer bekende en traditionele versies. Wel is gekozen om de symboliek van de Frownstrong-Tarot te
gebruiken, omdat deze de motivatie voor de deugd 'gematigdheid' treffend weergeeft en het vervolg van de reis van de pelgrim
door de Tarot laat zien. Gematigdheid zonder meer kan moraliserend overkomen, de reden moet aanzet geven tot een moraal.
Kaart 15, De Duivel
De duivel wordt in de christelijke wereld afgebeeld als een bok. Soms ook met een groene huid of als groene man. In de voor-christelijke tijd waren dit de symbolen voor vruchtbaarheid. Oude goden worden in een nieuwe cultuur makkelijk als het kwaad neer gezet. Het heet dan dat de duivel ons wil verleiden of anderzinds kwaad berokkenen. Een idee als het kwaad houdt geen stand bij nauwkeuriger beschouwing. Het kwaad wordt eerder veroorzaakt door onszelf, met onwetendheid als eerste veroorzaker. Zie hiervoor het artikel hierover. In deze kaart zien we dan ook dat de twee mensen ogenschijnlijk door het kwaad bevangen zijn. De touwen waarmee ze vastzitten kunnen ze echter zelf makkelijk verwijderen. Hun situatie wordt veroorzaakt door hun eigen toedoen. Kaart 15 spiegelt zich in kaart 6, vandaar ook dezelfde Adam en Eva.
Kaart 16, De Toren
Alle systemen zijn eensluidend over deze kaart. Het beeld van de toren die getest wordt door een hogere kracht (de bliksem in de kaart) is afkomstig van de Bijbelse Toren van babel. De Toren wordt gebouwd door hoogmoed en de bouwers (in de Bijbel is het niet de toren) zulllen bezwijken door hoger ingrijpen. Animatie brengt het voordeel dat in eenzelfde tableau
ook andere aspecten aan bod kunnen komen. Naast de vernietiging van de grofstoffelijke toren, blijkt
hier dat er ook andere torens gebouwd kunnen worden die de storm wél overleven. Hierin ligt een relatie met
kaart 10 en 20. Het getal 16 heeft een relatie met de gulden snede; Het is interessant en verhelderend om
in dit verband kaart 10 - Het Wiel en kaart 6 - Het Leven te beschouwen.
Kaart 17, De Ster
Dit is een buitenaardse verheven invloed, waardoor het niet past enige aardse beelden hier in te verwerken.
Uitsluitend abstracties zijn hierin verwerkt. Het aardse tableau zinkt weg en voordat de sterrenhemel zich
aandient, verschijnt er een lichtblauw vlak. Dit blauw wordt door Gurdjieff H12 blauw genoemd en verwijst
naar de uitstraling van waterstof op een bepaald niveau in de Scheppingsstraal.
In de Tarot van L.A. wordt deze kleur gebruikt als achtergrond. Meer om beeldende redenen is gekozen voor
een wat donkere achtergond met sterren om
de zilveren symbolen beter uit te laten komen (de foto is afkomstig van de Hubble telescoop). De symbolen zijn pulserend en roterend weergegeven om
aan te geven dat het om levende essenties gaat; alles wat leeft roteert in een of andere vorm.
De muziek is van Russisch Orthodoxe origine (Fós hilaron; heugelijk licht. Een ode aan het licht, voor een ieder in de gehele wereld een bron van leven) Het is geenszins de bedoeling enige verbintenis te maken met enige geloofsovertuiging, maar voor een westers getraind oor drukt het een veheven sfeer uit die met deze kaart overeenstemt.
Kaart 18, De Maan
De Maan is de laatste emanatie van de schepping (zieScheppingsstraal). Het houdt verband met het Nederlandse gezegde: “Naar de maan gaan”. Het is het eindstation van de ongelukkige. De Maan is de grote verslinder. De honden verwijzen naar het materiële en het noodlot; ze worden onverbiddelijk aangetrokken door de maan. Voorbij de torens is er geen weg meer terug.
Kaart 19, De Zon
In de Scheppingsstraal wordt de zon voorgesteld als een van de lagere emanaties van de Ene. Hier wordt de zon vervangen door het mandala dat de hemel in haar geledingen (emanaties) voorstelt. De vrouw heeft zich hiermee verbonden middels de staf en weet zij de lagere krachten uit de onderwereld te weerstaan. Er is uiteraard een verband met kaart 10 (=1+9), het Wiel van Fortuin.
Kaart 20, De Wederopstanding
In Christeljke-Islamitische zin gaat deze kaart letterlijk over een wederopstanding na het Einde der Tijden en de uitverkiezing van de rechtschapenen.
Vaak ook wordt deze kaart dan 'Het Oordeel' genoemd.
Moderne interpretaties spreken over een geestelijk "opnieuw geboren worden" na een moment van verlichting of over het wakker worden met een verhoogd bewustzijn.
In veel Mystieke tradities in oost en west wordt de spirituele bevrijding gezien of ervaren als een dusdanig heftig transformatieproces,
dat het vergeleken wordt met opnieuw geboren worden na het sterven van het oude leven.