Vrouwelijke spiritualiteit
februari 2010
In de laatste decennia mogen we weer erkennen dat vrouwen en mannen wezenlijk van elkaar verschillen. De oppervlakkige biologische verschillen waren uiteraard wel duidelijk, maar de neurologische verschillen en psychologische effecten hierdoor worden pas kortelings onderkend [A.B, blz 14] en bevestigen wat we eigenlijk allang wisten: vrouwen zijn anders. Het is daarom niet verwonderlijk dat vrouwen ook andere spirituele belevingen en opgaven hebben dan de man. In een door mannen gedomineerde maatschappij, is de mannelijke spiritualiteit norm geworden. Tijd om aandacht te schenken aan vrouwelijke vormen van spiritualiteit.
Het biologisch fundament
Het zal nu wel algemeen bekend zijn na populaire boeken als Waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen, [A.B.] of Mannen komen van Mars en vrouwen komen van Venus[1]. Een korte opsomming van enkele belangrijke en essentiële kenmerken misstaat niet om de spiritualiteit van de vrouw beter te kunnen begrijpen. Biologische kenmerken hebben ook gevolgen voor de psychologie of houding naar de omgeving. Hormonen bepalen niet alleen uiterlijke kenmerken, maar ook gedrag en gevoelens.Essentiele verschillen/kenmerken zijn:
- Inwendige en naar binnen gerichte geslachtsdelen.
- Minder gespierd en relatief meer vet in weefsels en op plaatsen als borsten, billen en dijen. Spieren verbranden energie, vet is opgeslagen energie. Vrouwen zijn daarom niet fysiek sterker, maar wel taaier in omstandigheden van gebrek aan eten en koude.
- Meer synapses (verbindingen tussen neuronen) en minder neuronen in de hersenen. Dit heeft tot gevolg dat het denken langs meerdere sporen mogelijk is en in de regel meerdere zaken tegelijk verwerkt kunnen worden. Onbewust worden er meerdere gegevens sneller verwerkt, ook al omdat de zintuigen een breder veld bestrijken. Het lijkt dan alsof vrouwen over een 6e zintuig beschikken.
- Grote(re) gevoeligheid voor stemmingen, lichaamstaal en sociale verhoudingen.
- Verbaal ingesteld, een grotere woordenschat, beter om meer subtiel en indirect zaken te verwoorden.
- Breed gezichtsveld, groot observatie vermogen, een goed oog voor details, zien meer kleuren en kleurnuances.
- Een vrouw is gevoelig voor aanraking en geuren, specifiek de geuren van de man; reageert (onbewust) op tekenen van mannelijke potentie als zij vruchtbaar is, maar meer op tekenen van zorgzaamheid en stabiliteit in de tussenliggende periode.
Historisch evolutionair perspectief
De voorgaande fysieke kenmerken kunnen eenvoudig herleid worden tot effectief overleven van de soort “mens” in de vroegste ontwikkelingen. De vrouw draagt zorg voor kinderen en het huis, mensenkinderen zijn relatief lang hulpbehoevend. Kinderen en de zorgenden zijn lang in een kwetsbare situatie. De man is dan jager, beschermer en verschaffer van voedsel. In de grot of woning van de familie, spelen relaties en sociale verhoudingen een dominerende rol in het leven van de vrouw. Alle eigenschappen die hiervoor zijn genoemd passen in het beeld van de vrouw die in de thuissituatie zorgt voor huis en haard en de altijd gevoelige relaties tussen de leden van stam of familie in acht neemt. Miljoenen jaren evolutie en genetische selectie hebben geresulteerd in het de typische mannelijke en vrouwelijke eigenschappen. Slechts de laatste honderd jaar zijn de levensomstandigheden dusdanig veranderd, dat men vraagtekens kan stellen bij de typische rol- en taakverdeling, een tijdsspanne die uiteraard nog nauwelijks invloed kan hebben op de biologische constitutie. Onder invloed van culturele en economische krachten is er een subtiele manipulatie gaande om het vrouwelijke te onderwaarderen; op wereldniveau moet een cultuur-systeem immers concurreren om macht en bronnen. Deze onderwaardering kan zelfs ook gezien worden in de diverse feministische golven van de tweede helft van de vorige eeuw. De vrouw moest vooral gelijk worden aan de man, d.w.z. mannelijk worden met veronachtzaming van de vrouwelijke eigenschappen. Anderzijds zijn er pogingen gedaan, vanuit een misplaatst gelijkheidsbeginsel, de man te trainen in typische vrouwelijke eigenschappen: praten en vooral: praten over je gevoelens. Maar helaas, een man is zo niet in elkaar geschroefd.
Vrouwelijke spiritualiteit
De aard van de vrouwelijke spiritualiteit ligt verankerd in het biologisch gegeven. Essentie en vormgeving zijn innig met elkaar verbonden, vormen een eenheid (zie: vormkracht. Er is een biologisch en een psychologisch fundament voor het gegeven dat vrouwelijke spiritualiteit zich kenmerkt door ‘zijn’. De geslachtsorganen van de vrouw liggen in het lichaam. Het orgasme, wordt in haar lichaam opgewekt in langzaam toenemende golven. De vrouw is onderhevig aan de hormonale wisselwerking in haar lichaam. De wisselingen in menstruatie en vruchtbaarheid, ook gepaard gaand met stemmingswisselingen, overkomen haar en zij kan niet anders dan zich daar aan overgeven. Dit betekent dat een vrouw anders in het leven staan en op een andere manier het heil zal voelen. De vrouwelijke visie ziet God in al het leven. God is in je en overkomt je. De vrouw is nooit vervreemd geweest van de moederidentiteit. de vrouwelijke wijze is de schepping als een geheel te zien, alles is in alles aanwezig.
Mystiek kan aangewezen worden als uitgesproken vrouwelijke spiritualiteit. De positie die wordt ingenomen is die van het ontvankelijk zijn en het onbevangen zijn tegenover een God de Vader. “Oorspronkelijk is de mens maagd” zegt Eckhart, dat wil zeggen, vrij van binding. In deze mens wordt God geboren. Als schepper geeft God en als schepsel ontvangt de mens [2]. “schepsel zijn is het voortdurend toe-geademd worden door God, volstromen met het Ene Leven dat God is. In dit gebeuren is hij fundamenteel één met God, één in wording. In het worden van de mens wordt tevens God geboren. Eckhart gebruikt veelvuldig de beeldtaal van baren en geboren worden: “En de Vader baart in de ziel zijn Zoon op dezelfde wijze als Hij hem baart in de eeuwigheid…..Hij baart mij niet alleen als zijn Zoon; Hij baart mij als zichzelf en zichzelf als mij en mij als zijn zijn en als zijn natuur. In de diepste bron wel ik op in de heilige Geest; daar is één leven, één zijn en één werk. Al wat God doet is één; daarom baart Hij mij als zijn Zoon, zonder enig onderscheid” [3].
Op een ander moment [4]maakt Eckhart de vergelijking met het mens zijn als maagd, belangrijk om God te kunnen ontvangen, maar even of nog belangrijker, het ‘vrouw’ zijn. Dat wil zeggen, God wordt vruchtbaar in het mens zijn. Het vruchtbaar worden van de gave is immers de dankbaarheid voor die gave. Maagdelijk dient tot niets als de mens niet als vrouw God terug kan geven als een Zoon in Gods vaderlijk hart.
Carlos Castaneda doet verslag van zijn bevindingen met vrouwelijke magiërs [C.C.3.blz 50]. Hier zien we bevestiging dat de vrouwelijke leerling een ander soort opleiding krijgt dan de mannelijke leerlingen. Mannen moeten een beproeving doorstaan, vrouwen hoeven dat niet, hoewel het leertraject niet altijd eenvoudig is. Hun deur tot de ongeziene wereld is de baarmoeder. De vagina wordt opengesteld aan een van de vier winden, een entiteit dringt binnen en wordt haar ‘helper’. De sexuele organen spelen een belangrijke rol.
Esoterisch perspectief
Dualiteit ligt ten grondslag aan de gehele schepping. Het Ene splitst zich omwille van het verkrijgen van bewustzijn en expressie en deze splitsing emaneert zich door alle lagen van de schepping. Donker en licht, contractie en expansie, blauw en rood, maan en zon, Venus en Mars, vrouw en man zijn expressie van die oorspronkelijke dualiteit. Net zoals een magneet altijd een Noord- en Zuidpool kent, kent het biologisch leven een vrouwelijk en mannelijk aspect. Vrouwen en mannen zijn niet gelijk en vormen twee verschillende zijden van de ene medaille ‘mens’. Vrouw en man vormen een anker voor respectievelijk twee universele essenties die via de vrouw respectievelijk de man theater krijgen in het aardse rijk. Er kan daarom een verantwoordelijkheid gezien worden om ‘vrouw’ te zijn en de spirituele weg van de vrouw je eigen te maken.
Twee aspecten springen hierbij uit: die van de ‘maagd’ en die van de ‘vrouw’ die baart. De maagd is de ontvangende fase, de vrouw de fase die daarop bevrucht is en geeft. De vrouw begint dus ontvangend (vrouwelijk) en verwerkelijkt zichzelf in een uitgaande houding (mannelijk): het (terug)geven [5]. Op fysiek niveau is in veel culturen het moederschap daarom belangrijk. Pas als moeder wordt een vrouw volwaardig en gerespecteerd. In het baren en grootbrengen van het kind geeft ze de familie haar bestaan terug. Op spiritueel niveau wordt een vrouw volwaardig als ze de in haar opgenomen essenties koestert, integer houdt en het terug zet in de wereld door de omstandigheden te geven waarin ze expressie kunnen krijgen. Eckhart geeft een fraai voorbeeld: de timmerman rijpt tot timmerman door het bouwen aan een huis. [F.M. blz 30]. Door de uitgaande beweging van het in de wereld zetten van een kwaliteit, wordt de essentie (hier: timmerman) geboren.
Een uitleg in termen van de Template
De Template is een systeem van 16 herkenbare bewustzijnsniveaus, waarvan de eerste 10 niveaus door
Leo Armin gelabeld zijn met edelstenen.
Robijn en Opaal zijn de twee bewustzijnsniveaus die van nature ontvangend zijn. Beiden hebben te maken met het verbinden en met het zwanger raken. Robijn en Opaal vinden beiden een opvolging in een hoger niveau dat een uitgaande beweging vertegenwoordigd, Topaas respectievelijk Agaat.
Robijn: geloof en liefde krijgen uiting in Topaas: loyaliteit en zorg.
Opaal: communie of vereniging met het ongeziene, krijgen uiting in Agaat: openbaring en integere demonstratie.
Vervlechting
Vrouwelijke spiritualiteit beweegt van een eerste ontvangende fase naar een tweede expressieve fase.
Dat was te verwachten; In het document Man-Vrouw-Mysterie wordt uitgelegd dat de essentie van de vrouw het
hogere aspect van de man bevat. In de voorgaande alinea worden de twee fasen ook aangehaald, de uitgaande fase wordt veroorzaakt door de vervulling
van de ontvangende beweging, zoals een geboorte volgt na conceptie en zwanger zijn.
Mannelijke spiritualiteit beweegt zich van een eerste uitgaande naar een tweede meer verstilde fase.
Maar de spirituele ontwikkeling is te herkennen in meerdere opeenvolgende fasen; de extraverte en introverte fasen wisselen elkaar af door verschillende niveaus.
In hierin vormen vrouwen en mannen elkaars spiegelbeeld, niet om elkaar te neutraliseren, maar om potentieel elkaar te stimuleren en te inspireren.
De vervlechting van de wederzijdse wisselingen van extravert naar introvert staat bekend als de Triplex Via
en wordt gesymboliseerd door de saduccus of staf van Hermes.
Een voorbeeld: Etty Hillesum
“in mij is de aarde en in mij is de hemel”
Etty Hillesum was een joodse jonge vrouw, die leefde van 1914 tot november 1943. Zij kwam om in Auschwitz.
Haar dagboeken en brieven uit het kamp verhalen van een spirituele zoektocht en verwerkelijking,
die een inspiratie zijn geweest voor veel van haar lotgenoten en haar geschriften[6] inspireren nog steeds vele lezers.
Haar leven begint als een zoektocht, niet erg vrouwelijk, maar haar omgeving verschafte niet de religieuze concepten en rolmodellen waar zij zich in kon vinden. In haar jonge jaren ervaart ze zichzelf als chaotisch en onevenwichtig, maar hunkerend naar God, die ze ervaart in de wijde natuur rond Deventer. Perioden van euforie en neerslachtigheid wisselen elkaar af. Het schrijven ordent haar gedachten en houdt haar in een evenwicht. Ze vangt een proces aan van bewuste onthechting, zoals minder willen hebben, praktisch ook: minder eten, minder willen zwelgen in de natuur, maar onpersoonlijk ervaren. Waarschijnlijk onder invloed van haar vriend en minnaar Julius Spier wordt zij zich bewust van wat zij haar ziel noemt. Gezien de aandacht die het begrip ziel krijgt in haar dagboeken, gecoacht door haar vriend, is zij bezig een vorm te vinden om het Goddelijke, dat zij in de ruimte van de velden had gevonden te vinden in haar innerlijk. Zij ziet dat God haar kan bereiken via haar ziel. Vervolgens ervaart ze dezelfde weidse bestendige ruimte die zij als iets Goddelijks ervaart ook in zich zelf. En dat vormt vervolgens een rotsvast thuishaven om vervolgens om te gaan met de in elkaar stortende zekerheden en te toenemende vijandigheid jegens het Joodse volk in de tweede wereldoorlog.
In het leven om haar heen, waar ze niemand de schuld van wil geven, ziet ze allerlei mistoestanden, onrechtvaardigheid, wanhoop en lijden. Vanuit haar innerlijke thuishaven vindt ze vertrouwen. God woont daar. Ze weet met het lijden om te gaan door te kiezen voor het Goddelijke goede, de liefde. Ook in mistoestanden is God aanwezig, maar het is de keus van de individuele mens te lijden en op te gaan in het lijden, of te kiezen voor God en daar te wonen. In zich zelf was Etty compleet en waar ze ook was en in welke omstandigheden dan ook had ze haar thuis gevonden.
Ze zag het als haar taak om haar medemens te helpen om God op aarde een huis te geven. Zij hoefde niet haar ziel te redden met bijvoorbeeld te vluchten omdat deze gered was. Zij onderging niet passief het lot van de joden, maar behield actief in de onvermijdelijke chaos van de tijd haar waardigheid die de oorsprong vond in de thuishaven bij God. Zij wilde graag de bemiddelaar zijn tussen God en anderen. Zij koos ervoor, hoe dan ook, het Goddelijke in haar te zien en met die perceptie ook dat in anderen te zien. Zo moeten waarschijnlijk anderen in de kampen haar ervaren hebben. Te midden van het lijden en de menselijke zwakheden wist zij de aandacht te vestigen op de bron van al het leven en men kon daaruit hoop putten.
Vrouwelijke Spiritualiteit en Seksualiteit
Alle voorgaande alinea’s laten al zien dat seksualiteit voor de vrouw nauw verbonden is met spiritualiteit. Spirituele verlichting laat zich omschrijven als bezwangerd raken door God. Anders dan bij de man is de biologische en psychologische constitutie ondersteunend voor het beeld van eenwording tussen mens en God. De spirituele vereniging en zwanger zijn kan worden verbeeld, ondersteund of gestimuleerd worden door de seksuele gevoelens en handelingen. Katholieke nonnen worden de bruid van Jezus. Tempel prostituees imiteren de Aarde die gemeenschap heeft met hun God. De rituele gemeenschap van priesteres en koning bekrachtigd het samenzijn van de godheid en de gemeenschap.
Het kuisheidsideaal speelt in vele vormen van religieuze stromingen een rol. Maar het komt mij voor dat dit een gesuperponeerd ideaalbeeld is vanuit een door mannen gedomineerde cultuur op de vrouwelijkheid. Vanuit de esoterische natuurwetten zijn er geen aanwijzingen dat kuisheid ergens goed voor is, anders dan dat emotionele en sociale hygiëne altijd een goede basis voor een gezonde ontwikkeling.
Zie ook:
Man en Mannelijke spiritualiteit
Man-vrouw-Mysterie
Spiritualiteit