Waarheid
November 2009-september2010
De Waarheid toont zich als iets elastisch en relatiefs. De Boeddhisten kennen geen schepper-god, de Hindoeïsme denken in vele scheppingen in cyclische intervallen. De Joden geloven in een God die een speciale band alleen met hen heeft. Ondanks alle verschillen, blijft het gegeven overeind dat uit elke religie bijzondere mensen voortkomen, die ons iets kunnen leren of door hun leven een voorbeeld zijn, ongeacht de aard van de overtuigingen. Elke religie brengt bijzondere mensen voort, zij het kunstenaars, of wijze mensen of mensen die door tijdgenoten als “heilig” zijn betiteld. Wat is de waarheid? en waar kan ik die vinden?
Waar is de Waarheid?
De Waarheid over het leven begint met de waarheid te horen van iemand anders, om te beginnen van de ouders en de sociale omgeving waar je opgroeit. Een kritische houding tegenover de overgeleverde waarheid komt pas later. Je zult ook keuzen moeten maken wie je eerder gelooft de waarheid te verkondigen, je ouders, of de leraren op school, de wetenschap of de priester. Soms komen hier grote conflicten van gewetensnood uit voort. Wat is dan de Waarheid? Ieder zal wellicht wel de ervaring hebben dat bronnen van waarheid slechts gedeeltelijk volledig vertrouwd worden. De meeste Christenen zullen de woorden van Jezus als leidraad voor hun leven aanvaarden, maar het beeld van een schepping in 7 dagen, uit een ander deel van de Bijbel, wordt heden ten dage veelal verlaten. Voor de onderlinge omgang tussen mensen en een spirituele werkelijkheid, zijn de woorden van Jezus voor vele mensen waardevol. Voor de technische zaken omtrent de werkelijkheid, vertrouwen veel mensen toch veelal de wetenschap. Zij heeft haar nut bewezen: het werkt. Toch zal bijna niemand zelf meer de waarnemingen en proeven doen die nodig zijn geweest voor de wetenschappelijke waarheid. De concepten over de werkelijkheid vernemen we uit boeken en van leraren en nemen die als waar aan. Waarheid is kennelijk voor een belangrijk deel een geloofde werkelijkheid, waar vertrouwen, persoonlijke ervaring en inbedding in de cultuur de pijlers zijn waarop de waarheid rust.
Na deze verkenning, kan het volgende vijfvoudige grit samengesteld worden:
- Toetsing aan betrouwbare bronnen. Betrouwbare bronnen kunnen wetenschappelijke bronnen zijn, maar ook spirituele leraren en geloofsleren, die op de een of andere manier het vertrouwen gewonnen hebben. Een betrouwbare bron kan ook de eigen ervaring en waarneming zijn.
- Werkt het? Je kan geloven wat je wil, maar als het toegepast kan worden en resultaten oplevert, wordt een waarheid meer dan een concept. Als de beleefde werkelijkheid er mee begrepen kan worden, niet alleen in cognitieve zin, maar een praktische tastbaarheid krijgt, wordt waarheid onontkoombaar. De ongeziene wereld is vaak niet tastbaar en moeilijk cognitief te begrijpen, maar desalniettemin kan het worden ervaren en werkelijkheid worden.
- Met welke traditie is een waarheid verbonden? Waarheden zijn altijd verbonden met de cultuur waaruit deze voortgekomen zijn. Dit is alleen al het geval vanwege de taal waarin een waarheid verteld wordt. Taal is cultuur. Waarheden komen voort uit en worden getoetst aan de eerste betrouwbare bron: de cultuur van je ouders. De Europese cultuur is gevormd met Grieks-joodse wortels en een flinke dosis Verlichting. Concepten uit het Boeddhisme zijn zeer populair, maar worden altijd toch ook getoetst aan Europese waarheden. Dat vrouwen bijvoorbeeld niet het Nirwana kunnen bereiken is voor de Westerling onverteerbaar en wordt dus ook niet overgenomen.
- Aansluitend aan het voorgaande: Past een waarheid mij? Een waarheid geloven of aannemen is een ding, maar het leven een ander. Aan waarheden worden verschillende gewichten toegekend. Sommige waarheden zijn zo innig verbonden met het eigen wezen, dat deze uitgangspunten niet eens meer gerealiseerd worden. Andere waarheden hebben het predikaat “dat moet ik geloven” of “het zou kunnen”. Aan het innerlijke verhaal over de werkelijkheid wordt voortdurend geschaafd. Er is dus een zeer persoonlijk aspect over wat de waarheid is. Een mens kan het als zijn taak zien om de concepten waarnaar je leeft, voortdurend te verfijnen en te toetsen.
- Is een waarheid bevrijdend? Opent een waarheid de poorten naar diepere percepties? Brengt een waarheid je naar verfijnde staten? Maakt het je meer compleet? Heel? Is het bevrijdend?
Relatieve Waarheid
Het voorgaande is vooral een grit over hoe iemand met zijn/haar omgeving omgaat. Uit niets blijkt hoe “waar” een waarheid is. Waarheid is een exponent van de beleefde werkelijkheid. Waarheid is een mentale constructie over de werkelijkheid. Daarmee wordt waarheid subjectief en relatief. Er schuilt echter gevaar in het relatief zijn van waarheid. Op het moment dat waarheid relatief wordt, verliest het zijn zeggingskracht, met als uiterst consequentie dat de ogenschijnlijke stabiele persoonlijke mentale constructie over de werkelijkheid in elkaar zakt. Wat stevige grond lijkt blijkt drijfzand. De bestaansgrond valt weg. Waarheidssystemen[1] kunnen uiteraard met elkaar vergeleken worden, maar als het vergelijkende waarheidssysteem de eigen mentale constructie over de werkelijkheid betreft dan is het gevaar groot dat het bestaan zelf in het geding komt, of in het andere geval het bestudeerde waarheidssysteem al bij voorbaat niet serieus genomen wordt. Vooroordeel is een vorm van zelfbehoud. Het lijkt logisch te denken dat er één waarheid is, geldig voor het gehele universum, want we leven in één universum die bestendig is. Het zou kunnen, maar de menselijke beperking of zo je wilt mogelijkheid, schept een veelheid aan interpretaties van dezelfde werkelijkheid. Een boeddhistisch wereldbeeld verschilt van een islamitisch wereldbeeld en van een seculier verlicht wereldbeeld. In zich zelf scheppen ze redelijk stabiele culturen. In interactie met elkaar leiden zo tot conflict, desoriëntatie en instabiliteit. De eigen cultuur is uiteraard beter; de ander moet worden verdrongen en vernietigd opdat niet de eigen bestaansgrond en waardigheid vernietigd wordt.
Een Saffieren uitweg
De bewustzijnslaag die om kan gaan met de tegenstrijdigheden in verschillende conceptuele werelden is Saffier,
de negende bewustzijnslaag van 16, beschreven door Leo Armin. Saffier laat zijn wat moet zijn,
zodat het een de ander niet kan vernietigen.
Het kent de waarheid in elke wereld, maar neutraliseert deze innerlijk niet.
De kleur die bij Saffier van toepassing is is zwart.
Hierdoor kan de Saffieren meester zich in elke wereld begeven door -in de afwezigheid van eigen kleur- alleen de kleur van die wereld
te tonen en te zijn.
De Saffieren meester doorziet de waarachtigheid van elke conceptuele werkelijkheid en laat deze intact door niet vreemde elementen te introduceren.
De Saffieren Meester is een puritein binnen het domein van één werkelijkheid.
Deze benadering kan vergeleken worden met de rechtspraak.
De rechter doet uitspraak over de toepassing van de wet, maar doet geen uitspraak over de moraliteit van de wet;
dit is namelijk het terrein van de wetgever.
Voor Saffier is de waarheid niet relatief, want verschillende waarheden worden niet vergeleken, hooguit gekend.
De waarde van waarheid
Waarheid omvat altijd een element van geloven. Waarheid is niet alleen feitelijke, meetbare kennis over de omgeving. Waarheid omvat ook bedoelingen waarmee we onze levenspad richting kunnen geven. Ook de meest materialistische levenshouding vraagt om een bedoeling, al was het alleen maar de ontkenning van een bedoeling. Een waarheid met daarbij een bedoeling ent zich in ons systeem en vormt onze identiteit. “Bestaat reïncarnatie?” kun je je afvragen. De een weet het zeker en heeft geen behoefte aan feitelijke bewijsvoering. De ander is overtuigd van het tegendeel, ook na het lezen van vele reïncarnatieverhalen. Maar elk waarheids- of geloofssysteem is in staat bijzonder mensen voort te brengen. De cognitieve kant van waarheid lijkt daarom niet erg essentieel voor de kwaliteit van het leven. Het lijkt me dat sentiment of geleefde waardering die men heeft hiervoor meer relevant zijn.